Sơn La không những là thủ phủ thủy điện của cả nước mà gần đây xu thế phát triển điện năng lượng tái tạo, nhất là điện năng lượng mặt trời áp mái phát triển mạnh mẽ từ đô thị đã lan rộng tràn về các tổ, bản vùng sâu, vùng xa, vùng cao, biên giới, góp phần giảm tải điện lưới Quốc gia, đảm bảo an ninh năng lượng, tăng trưởng xanh, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững tại địa phương.
Sự khởi đầu thuận lợi
Sơn La là tỉnh miền núi rộng lớn thứ 6 của cả nước sau sáp nhập, có trên 274km đường biên giới với nước Cộng hòa DCND Lào, nằm ở vùng nhiệt đới gió mùa, được ưu đãi bởi khí hậu nóng ẩm quanh năm với nhiều giờ nắng. Theo số liệu của Cục Khí tượng Thuỷ văn, tỉnh Sơn La có tổng số giờ nắng trung bình khoảng 1.600 – 2.000 giờ/năm. Sơn La có nhiều tiềm năng lợi thế sở hữu một diện tích đất rộng lớn với trên 14.109km2, phần lớn là đất nông nghiệp và đất rừng với 75 đơn vị hành chính cấp xã, phường sau sáp nhập với hơn 1.404.587 người sinh sống. Những yếu tố đó là tiềm năng thế mạnh, là điều kiện thuận lợi để phát triển năng lượng tái tạo quy mô lớn, nhất là phát triển điện năng lượng mặt trời rộng khắp và cả quy mô nhỏ đến các bản làng, hộ gia đình.
Năm 2020, tỉnh Sơn La đã ra Nghị quyết 184/NQ-HĐND tỉnh ngày 28/2/2020 về việc phê duyệt chủ trương đầu tư Tiểu dự án cấp điện nông thôn bằng nguồn năng lượng tái tạo, tỉnh Sơn La sẽ đầu tư xây dựng hệ thống điện mặt trời để cung cấp điện cho khoảng 1.000 hộ dân tại 202 bản thuộc 55 xã, 11 huyện trên địa bàn tỉnh (thời điểm chưa sáp nhập), góp phần phổ cập điện cho vùng sâu vùng xa, vùng cao, biên giới. Công suất dự kiến trung bình là 0,5 kW/hộ. Tổng vốn đầu tư gần 120 tỷ đồng bằng việc kết hợp giữa nguồn vốn ODA và ngân sách tỉnh. Sau 5 năm triển khai, dự án bước đầu đã mang lại hiệu quả thiết thực. Giai đoạn này, đã có hàng trăm công trình điện năng lượng mặt trời áp mái nhà được triển khai, đem lại bộ mặt mới cho đô thị và nông thông Sơn La ngày càng khởi sắc. Trong hàng trăm công trình đã triển khai đang phát huy hiệu quả, phải kể đến Công ty Cổ phần đầu tư Hồ Sanh (phường Chiềng Sinh) đã manh dạn đi đầu đầu tư 160 triệu đồng để lắp đặt điện mặt trời mái nhà với tổng công suất 10 kWp tại xưởng sản xuất ở tổ 1, phường Chiềng Sinh. Ông Thái Hữu Tiến, Giám đốc Công ty Cổ phần đầu tư Hồ Sanh, phấn khởi cho biết: Mục tiêu lắp đặt điện mặt trời mái nhà là có thêm nguồn năng lượng điện phục vụ sản xuất, bảo dưỡng máy móc, hàn xì. Vừa tiết giảm chi phí tiền điện, tăng năng suất, mang lại hiệu quả kinh tế cho Công ty. Theo tính toán của đơn vị lắp đặt, mỗi tháng nhà xưởng tiết kiệm được 2,2 triệu đồng/tháng; chi phí đầu tư thu hồi sau 5 năm. Hiện tại, Công ty đã hoàn vốn đầu tư ban đầu và tiếp tục đầu tư thêm hệ thống năng lượng mặt trời áp mái nhà tại các nhà xưởng khác với công suất cao hơn.
Ghé thăm gia đình chị Ngô Thị Thúy, tổ 9, Quyết Thắng (phường Tô Hiệu) là một trong những gia đình đã sử dụng hơn 4 năm sử dụng nguồn điện năng lượng mặt trời áp mái. Chị hồ hởi chia sẻ: “Gia đình lắp đặt hệ thống pin có công suất 6kWp đảm bảo phục vụ nhu cầu sử dụng điện cho các thiết bị điều hòa, tủ lạnh, quạt, hệ thống chiếu sáng của gia đình. Tiền điện nhà tôi giảm từ 1,8 triệu đồng xuống còn 400 nghìn đồng/tháng. Việc sử dụng nguồn năng lượng này không chỉ giúp gia đình giảm đáng kể tiền điện hàng tháng, mà còn giúp chống nóng cho ngôi nhà rất hiệu quả”. Tương tự, gia đình anh Hà Minh Tuấn (phường Tô Hiệu) đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 13,7 kWp phục vụ sinh hoạt. Với mức tiêu thụ trên 1.000 kWh/tháng, trước đây chi phí điện hơn 3 triệu đồng, nay đã được giảm đáng kể xuống còn 1,2 triệu đồng/tháng nhờ tận dụng nguồn điện sạch tự sản xuất. Trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, hiệu quả càng rõ nét, như cơ sở kinh doanh nước đá Hoàng Phúc (tổ 17, phường Chiềng Sinh) đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 54 kWp. Bà Đinh Thị Liệu – chủ cơ sở cho biết, chi phí tiền điện đã giảm từ khoảng 40 triệu đồng xuống còn 20 triệu đồng/tháng, tương đương tiết kiệm khoảng 50%. Không chỉ giảm chi phí, hệ thống còn giúp cơ sở chủ động nguồn điện trong giờ cao điểm, đồng thời nâng cao hình ảnh doanh nghiệp theo hướng sử dụng năng lượng sạch, thân thiện môi trường.
Điện năng lượng mặt trời tràn về tổ, bản
Phát huy kết quả đạt được của giai đoạn trước, ngay từ đầu năm 2026, thực hiện chỉ đạo của Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Tổng công ty Điện lực miền Bắc và các cấp chính quyền địa phương, Công ty Điện lực Sơn La đã chủ động xây dựng và triển khai phương án đảm bảo cung cấp điện cho mùa nắng nóng và các thời điểm cao điểm trong năm. Đặc biệt, đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn khách hàng triển khai mô hình điện mặt trời áp mái theo phương châm “tự sản xuất – tự tiêu thụ”, góp phần giảm chi phí điện năng, nâng cao tính tự chủ, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững.
Năm 2025 vừa qua, thị trường cà phê Sơn La được mùa, được giá, ngoài việc sửa sang, xây cất nhà mới, sắm phương tiện đi lại, cải tạo vườn tạp theo hướng bền vững lâu dài, bà con còn ồ ạt đua nhau đăng ký lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời áp mái để đầu tư bền vững cho sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh, góp phần giảm tải cho hệ thống điện. Theo Sở Công Thương Sơn La, trong năm 2025-2026, toàn tỉnh Sơn La đã có trên 700 hệ thống điện mặt trời mái nhà đang hoạt động, tổng công suất 61.479 kWp. Đặc biệt, chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026, trên địa bàn tỉnh Sơn La đã có 227 tổ chức, cá nhân đầu tư, lắp đặt sử dụng hệ thống điện mặt trời mái nhà “tự sản tự tiêu” với tổng công suất 3.782,8 kWp. Nhiều hộ dân đã chủ động lắp đặt hệ thống lưu trữ điện để sử dụng hiệu quả năng lượng tái tạo, tiết kiệm chi phí và bảo vệ môi trường. Khác với giai đoạn trước khi phần lớn sản lượng điện mặt trời được phát dư lên lưới quốc gia, xu hướng hiện nay tập trung vào các hệ thống thiết kế bám sát nhu cầu tiêu thụ tại chỗ. Mô hình này đặc biệt hiệu quả đối với nhóm khách hàng có phụ tải ổn định ban ngày như cơ sở chế biến nông sản, khu thương mại – dịch vụ, trường học và trụ sở cơ quan.
Minh chứng là tại Khu du lịch Pá Uôn Ecolakes ở bản Pá Hát, xã Quỳnh Nhai (huyện Quỳnh Nhai cũ). Sau một năm vận hành hệ thống điện năng lượng sạch, hiệu quả kinh tế mang lại rõ rệt. Anh Nguyễn Mạnh Tuân, Giám đốc Khu du lịch, phấn khởi: “Với đặc thù nhu cầu sử dụng điện cao tại hai điểm nghỉ dưỡng là đầu cầu Pá Uôn và Vịnh Bình Yên, đơn vị đã lắp đặt hệ thống 60 tấm pin công suất 12kW có lưu trữ. Hệ thống giúp cắt giảm tới 80% chi phí điện năng, tiết kiệm hàng trăm triệu đồng mỗi năm và đảm bảo hoạt động kinh doanh không bị gián đoạn ngay cả khi có sự cố lưới điện”. Còn tại HTX nhãn chín muộn, bản Noong Phụ, xã Chiềng Mung (huyện Mai Sơn cũ) cũng lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái với công suất 10,3 kWp, tổng kinh phí trên 200 triệu đồng. Anh Đinh Văn Khương, thành viên HTX cho biết: HTX đã sử dụng điện năng lượng mặt trời áp mái để phục vụ tới ẩm cho 14 ha cây ăn quả ứng dụng công nghệ cao và bơm nước cho 3 ao cá và phục vụ sinh hoạt. Từ khi lắp đặt điện năng lượng mặt trời áp mái, HTX đã tiết kiệm được trên 2 triệu đồng/tháng, và trung bình 1 quý còn sản xuất dư điện mặt trời và truyền trải lại hơn 1.500 kWp vào điện lưới Quốc gia. Đặc biệt, 5 tổ hợp trang trại – Điện năng lượng Thành Trung – Minh Đức – Tùng Lâm ở bản Pát, xã Chiềng Ngần (nay thuộc phường Chiềng Sinh) có quy mô trên 5 ha đảm bảo cung cấp điện năng phục vụ sản xuất kinh doanh và sinh hoạt cho cả hệ thống trang trại quanh năm, và thu lãi hàng trăm triệu đồng/năm từ tiền bán điện.
Cơn sốt lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời, không chỉ dừng lại ở các tổ chức, doanh nghiệp, các hộ gia đình có điều kiện, mà còn trở thành phong trào rộng khắp như “vết dầu loang” đến các hộ gia đình, khu dân cư, tổ dân phố, làng bản. Đến thăm gia đình anh Cao Văn Hà, (tổ 3, Quyết Thắng, phường Tô Hiệu) đúng thời điểm hệ thống điện năng lượng mặt trời áp mái của gia đình đang hoạt động cao điểm. Trong nhà, không khí mát mẻ, nhiều thiết bị đang hoạt động đồng thời như: điều hòa, tủ lạnh, tivi… đều sử dụng điện từ tấm pin năng lượng mặt trời áp mái. Qua tìm hiểu được biết, gia đình anh Hà đã đầu tư 80 triệu đồng để lắp đặt hệ thống điện mặt trời công suất 4,4kWp. Sau khi lắp đặt, Công ty Điện lực Sơn La đã đến kiểm tra thiết bị, lắp đặt điện kế hai chiều và ký hợp đồng mua điện mặt trời với gia đình. Từ khi lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái, dù vẫn sử dụng các thiết bị điện như trước đây, nhưng chi phí tiền điện hằng tháng của gia đình đã giảm từ 1,4 triệu đồng xuống còn 220 nghìn đồng, và khẳng định việc sử dụng hệ thống điện này rất hiệu quả, tiết kiệm và an toàn.
Tại xã vùng cao biên giới Chiềng Khương, Mường Sai, Mường Hung, Chiềng Cang, Mường Cai (thuộc huyện Sông Mã cũ), tuy chưa có điều kiện lắp hệ thống điện mặt trời áp mái nhà, nhưng các xã đã vận động tài trợ của các đơn vị: Công ty Điện lực Sơn La, Viện Kiểm sát tỉnh, Đồn Biên phòng đóng trên địa bàn và nhân dân xã hội hóa đóng góp cùng hơn 18 tỷ đồng, từ nguồn vốn ngân sách địa phương để thực hiện mô hình “Ánh sáng bản làng”, “Ánh sáng vùng biên”. Đến nay, trên 50 km tuyến đường biên giới, 40 km QL4G và trên 85 km trục đường nông thôn đã lắp đặt gần 300 điểm chiếu sáng tại các bản, cụm bản với 950 bóng đèn năng lượng mặt trời, trung bình 4 bóng năng lượng mặt trời/bản. Trung tá Lò Văn Tuân, Chính trị viên Đồn Biên phòng Mường Cai (Ban Chỉ huy BĐBP Sơn La), cho biết: Từ khi lắp hệ thống đèn chiếu sáng bằng năng lượng mặt trời, làm cho cuộc sống của khu dân cư vùng biên thay đổi rõ rệt, việc đi lại thuận lợi, giảm thiểu tại nạn giao thông, an ninh trật tự được đảm bảo, góp phần hoàn thiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Đặc biệt, giúp cán bộ, chiến sĩ bớt khó khăn, vất vả trong các hoạt động tuần tra biên giới, quản lý biên giới, đấu tranh phòng chống xuất, nhập cảnh trái phép, buôn lậu qua biên giới và các loại tội phạm trên địa bàn.
Hướng tới mục tiêu sử dụng điện năng lượng tái tạo bền vững
Theo Quyết định 262/QĐ-TTg (2024) và Quyết định 768/QĐ-TTg (2025) phê duyệt, điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, khu vực 17 tỉnh miền Bắc (trừ Hà Nội) giai đoạn 2025-2030 được phân bổ 19.057 MW điện mặt trời mái nhà và 11.053 MW điện mặt trời tập trung. Hiện nay, Tổng Công ty Điện lực miền Bắc giao chỉ tiêu cụ thể, Công ty Điện lực Sơn La đang xây dựng lộ trình, tổ chức khảo sát, triển khai phát triển nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất – tự tiêu thụ giai đoạn 2026-2030 tới các xã, phường, tổ, bản trên toàn tỉnh để nhân rộng mô hình trong cộng đồng.
Tính đến hết tháng 4/2026, Công ty Điện lực Sơn La đã tiếp nhận thông báo từ 180 khách hàng đăng ký phát triển hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất – tự tiêu thụ với tổng công suất hơn 3,1 MW. Trong đó, 170 khách hàng đã hoàn thành lắp đặt, nghiệm thu và đưa vào vận hành ổn định, 10 khách hàng đang tiếp tục triển khai, cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ trong nhận thức của cộng đồng và doanh nghiệp địa phương. Đặc biệt, Công ty Điện lực Sơn La đang khảo sát, quy hoạch, liên kết với các tổ chức, doanh nghiệp xây dựng đề án đầu tư hệ thống điện năng lượng mặt trời trên mặt hồ thủy điện Sơn La để trình Bộ, ngành, tỉnh để triển khai đầu tư trong thời gian tới.
Thực tế cho thấy, việc tự tiêu thụ năng lượng sạch không chỉ giúp chủ đầu tư tối ưu chi phí, làm chủ nguồn cấp mà còn trực tiếp giảm tải cho lưới điện khu vực, đặc biệt tại những vùng sâu, vùng xa có hạ tầng truyền tải hạn chế. Đáng chú ý, giải pháp tích hợp hệ thống lưu trữ đang mở ra bước đột phá, cho phép khai thác nguồn điện sạch xuyên suốt cả ban đêm, giúp hạ nhiệt áp lực lưới điện vào giờ cao điểm, phù hợp với đặc thù địa hình tại Sơn La.
Được biết, hệ thống điện mặt trời áp mái gồm các tấm pin năng lượng mặt trời, bộ inverter nối lưới và một điện kế 2 chiều. Người dân sử dụng nguồn điện từ năng lượng mặt trời sẽ không mất chi phí vận hành, bảo trì thấp, không gây ra tiếng ồn và khói bụi. Với một gia đình bình thường, có thể chọn một hệ thống có công suất lắp đặt từ 3-5 kWp. Với mỗi công suất lắp đặt, có thể tạo ra được một lượng điện năng từ 4-5 kWh mỗi ngày. Với giá khung điện mặt trời năm 2025 được Bộ Công Thương phê duyệt theo Quyết định 988/QĐ-BCT là hơn 1.876 đồng/kWh thì sau 4-5 năm sẽ thu hồi lại vốn đầu tư. Từ đó về sau, khách hàng hoàn toàn được hưởng lợi vì tuổi thọ của hệ thống pin năng lượng mặt trời kéo dài từ 25-30 năm. Theo Công ty Điện lực Sơn La thì Intech Solar là một trong những công ty lắp điện mặt trời hàng đầu tại Sơn La. Với đội ngũ kỹ sư, kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm và am hiểu sâu sắc về công nghệ năng lượng mặt trời, Intech Solar cam kết mang đến cho khách hàng những giải pháp hiệu quả nhất. Chi tiết xin liên hệ với Hotline/Zalo: 0966 966 010- 0966 966 313 để được tư vấn.
Định hướng trong thời gian tới
Để đảm bảo quyền lợi của khách hàng, cũng như đảm bảo an toàn hệ thống lưới điện, Công ty Điện lực Sơn La còn phối hợp chặt chẽ với các cơ quan thông tấn, báo chí để xóa bỏ rào cản thông tin, tư vấn sâu về kỹ thuật và an toàn lưới điện. Công ty cam kết hỗ trợ tối đa để các hệ thống điện của khách hàng không chỉ đạt hiệu suất cao mà còn vận hành tuyệt đối an toàn, ổn định. Khuyến khích các hộ gia đình, doanh nghiệp tích hợp hệ thống lưu trữ năng lượng để giải quyết bài toán phụ tải, đặc biệt tại các khu vực vùng sâu, vùng xa, giúp người dân làm chủ nguồn điện 24/7. Đẩy mạnh tuyên truyền tại các phòng giao dịch khách hàng tại các chi nhánh, khu vực, xã, bản; thông tin về chính sách khuyến khích, lợi ích và hiệu quả việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời; cử cán bộ đến trực tiếp khảo sát, tư vấn chi phí lắp đặt phù hợp với kinh tế của hộ gia đình, đơn vị. Đồng thời, hướng dẫn các hộ vệ sinh, bảo dưỡng tấm pin năng lượng đúng cách, đảm bảo an toàn, hấp thụ năng lượng tối đa cho hàng trăm hộ gia đình. Tuy nhiên, theo đánh giá của khách hàng, chi phí đầu tư ban đầu còn khá cao, chưa khuyến khích được các thành phần kinh tế, hộ gia đình đăng ký tham gia. Nếu thời gian tới có thêm các chính sách hỗ trợ về vốn vay ưu đãi, hoặc đầu tư lắp đặt tập trung cho từng nhóm hộ trong tổ, bản, cụm dân cư theo chương trình đầu tư cho các xã bản đặc biệt khó khăn, chương trình giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới… thì dự án điện năng lượng mặt trời sẽ phát triển rộng khắp, bao chùm, người dân sẽ được hưởng lợi nhiều hơn, thiết thực hơn từ hệ thống chiếu sáng bằng năng lượng mặt trời.
Nói về định hướng phát triển điện năng lượng mặt trời, bà Lê Thị Song Hảo, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Sơn La cho biết: “Công ty sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan báo chí tăng cường tuyên truyền, khuyến khích khách hàng đầu tư phát triển điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản, tự tiêu là chính; đồng thời đảm bảo các yêu cầu về an toàn kỹ thuật, chất lượng điện năng và vận hành ổn định hệ thống điện, phấn đấu đưa điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ trở thành một phần tất yếu trong hạ tầng năng lượng của tỉnh. Không chỉ là lợi ích kinh tế cho người dân và doanh nghiệp, đây còn là trách nhiệm trong việc giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường và kiến tạo một hình ảnh Sơn La hiện đại, xanh và bền vững”.
Với lộ trình bài bản và quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị, điện năng lượng tái tạo, trong đó điện năng lượng mặt trời áp mái nhà với mô hình “tự sản xuất, tự tiêu thụ” được kỳ vọng sẽ trở thành giải pháp năng lượng trọng điểm, vừa góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, vừa thúc đẩy mạnh mẽ mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh theo hướng “xanh, nhanh, bền vững” trong giai đoạn tới./.
Đinh Anh Đức
