Mô hình phát triển đô thị đóng góp cho tăng trưởng quốc gia!

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy xu hướng các đô thị có xu hướng chuyển dịch từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng và hiệu quả sử dụng không gian, phát triển theo cấu trúc đa trung tâm, kết hợp giao thông đồng bộ với các trung tâm kinh tế, thương mại, dịch vụ và đổi mới sáng tạo. Bên cánh đó, chú trọng khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp và ứng dụng bản sao số, trí tuệ nhân tạo cũng mở ra phương thức quản lý đô thị hiện đại.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn, giá trị của đô thị không chỉ nằm ở diện tích, dân số hay số lượng công trình, mà quan trọng hơn là ở chất lượng quy hoạch, hiệu quả quản trị, năng suất sử dụng nguồn lực và khả năng tạo dựng môi trường sống, làm việc thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Một dấu mốc quan trọng trong đổi mới quản trị đô thị là Quyết định số 2116/QĐ-TTg ngày 5/11/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035. Định hướng này yêu cầu chuyển từ quản lý chủ yếu dựa trên xử lý sự vụ, ứng dụng công nghệ riêng lẻ sang quản trị dựa trên dữ liệu, có khả năng phân tích, dự báo, điều phối và đánh giá hiệu quả.

“Trên cơ sở đó, Bộ Xây dựng xác định các nhiệm vụ trọng tâm: chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang nâng cao năng suất; lấy chất lượng sống của người dân làm thước đo; thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu; đổi mới quản trị phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đa dạng hóa nguồn lực thông qua hợp tác công – tư, tài chính xanh và khai thác hiệu quả giá trị gia tăng từ đất đai, hạ tầng” – Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh.

Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Ngọc Tuấn cho biết, hiện nay Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030. Điều này đặt ra yêu cầu đối với hệ thống đô thị đó là không chỉ mở rộng không gian phát triển mà phải tạo ra giá trị gia tăng, nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo đồng chí Nguyễn Ngọc Tuấn, sau gần 40 năm đổi mới, hệ thống đô thị Việt Nam đã có bước phát triển mạnh mẽ. Cả nước hiện có 910 đô thị, tỷ lệ đô thị hóa ước đạt 53,3%, diện tích sàn nhà ở bình quân tại đô thị đạt trên 30 m²/người. Các đô thị đóng góp khoảng 70% GDP cả nước, từng bước khẳng định vai trò là trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Những kết quả này gắn liền với quá trình hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đổi mới tư duy quy hoạch và ưu tiên đầu tư kết cấu hạ tầng. Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường liên kết vùng cũng góp phần mở rộng không gian và tạo thêm cơ hội phát triển cho các địa phương.

Tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả đô thị hóa vẫn chưa tương xứng với tiềm năng các đô thị của Việt Nam. Tại nhiều nơi, tăng trưởng còn dựa chủ yếu vào mở rộng không gian xây dựng, khai thác đất đai và đầu tư bất động sản, chưa gắn chặt với các ngành có năng suất cao. Hạ tầng thiếu đồng bộ, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, thiếu không gian xanh và khả năng chống chịu hạn chế trước biến đổi khí hậu tiếp tục là những điểm nghẽn.

Từ thực tế đó, đồng chí Nguyễn Ngọc Tuấn nhấn mạnh yêu cầu quy tụ lãnh đạo các nhà quản lý, chuyên gia phát triển đô thị và đại diện doanh nghiệp trong và ngoài nước cùng bàn luận về những vấn đề trọng tâm đang đặt ra trong quá trình phát triển đô thị tại Việt Nam. Thông qua các bài trình bày và phiên thảo luận cấp cao, Diễn đàn hứa hẹn sẽ kết nối tư duy chính sách, kinh nghiệm thực tiễn và các giải pháp công nghệ để mở ra những hướng đi phù hợp hơn cho đô thị Việt Nam trong giai đoạn tới.

Đô thị không chỉ hấp thụ thành quả tăng trưởng mà phải trở thành nơi tạo ra tăng trưởng, hội tụ sức sản xuất, tri thức và đổi mới sáng tạo, đồng thời nâng cao chất lượng sống của người dân.

Tham dự Diễn đàn thông qua hình thức trực tuyến, bà Anacláudia Rossbach – Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc (USG), Giám đốc Điều hành Chương trình định cư con người Liên hợp quốc (UN-Habitat) nhấn mạnh vai trò của quy hoạch, nhà ở, đất đai và dịch vụ thiết yếu trong phát triển đô thị bền vững.

Theo bà Anacláudia Rossbach, để hiện thực mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam cần xây dựng những đô thị bao trùm, có khả năng chống chịu và bảo đảm cơ hội tiếp cận các dịch vụ cơ bản cho người dân. UN-Habitat khẳng định tiếp tục đồng hành cùng Bộ Xây dựng và các địa phương thông qua tư vấn chính sách, hỗ trợ kỹ thuật và chia sẻ kinh nghiệm quốc tế.

Phát biểu tại Diễn đàn, Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass cho rằng, hạ tầng đô thị không chỉ là dịch vụ công cộng mà còn là nền tảng của hoạt động kinh tế. Hệ thống hạ tầng cần bảo đảm duy trì sản xuất, logistics và chuỗi cung ứng ngay cả khi xảy ra thiên tai, biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Thụy Sĩ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam thông qua Chương trình Hợp tác phát triển kinh tế (SECO), tập trung vào quản lý nguồn nước bền vững, tài chính xanh và đô thị thông minh.

Ở góc độ tài chính, bà Marion J. Sherman – Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào, nhấn mạnh yêu cầu đa dạng hóa nguồn vốn phát triển hạ tầng đô thị. Bên cạnh ngân sách và tín dụng truyền thống, các địa phương cần khai thác hiệu quả thị trường vốn, trái phiếu đô thị, trái phiếu xanh và các mô hình tài chính kết hợp.

Bà Marion J. Sherman cho rằng việc không còn cấp chính quyền huyện đòi hỏi các tỉnh, thành phố của Việt Nam phải nâng cao năng lực lập kế hoạch đầu tư, quản lý chu trình dự án và điều phối hạ tầng trên địa bàn rộng hơn. Trong khi đó, với chức năng quản lý nhà nước về phát triển đô thị, xây dựng và giao thông, Bộ Xây dựng có vai trò quan trọng trong xây dựng tiêu chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ các địa phương nâng cao hiệu quả thực hiện.

Trên cơ sở đó, Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào đề xuất Việt Nam cần đẩy mạnh các mô hình tài chính kết hợp, nhất là đối với dự án hạ tầng trọng điểm như đường sắt đô thị; đồng thời mở rộng hợp tác công – tư theo những phương thức linh hoạt hơn. Việc phối hợp giữa Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, địa phương và các đối tác quốc tế sẽ góp phần nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án, phân bổ rủi ro và thu hút vốn tư nhân.

Quang Hùng t/h