Lâm Đồng ngày nay là một không gian địa lý có nhiều tài nguyên du lịch đặc biệt và phong phú mà ít địa phương nào có: trong cùng một không gian có thể đi từ cao nguyên, rừng, hồ, thác, văn hóa bản địa vùng cao xuống biển, đảo, đồi cát và kinh tế, văn hóa biển… với cảnh quan đẹp và cảnh sắc biến đổi đa dạng. Nhưng lợi thế về địa giới chỉ trở thành lợi thế du lịch khi cả không gian rộng lớn ấy được kết nối thành một hành trình, một sản phẩm và một thương hiệu chung.
Từ một cuộc “ghép nối” địa lý đến một không gian du lịch mới
Được hình thành từ 3 tỉnh Lâm Đồng – Bình Thuận – Đắk Nông, Lâm Đồng có một không gian phát triển đặc biệt, một cấu trúc không gian hội tụ những tài nguyên du lịch đa dạng, có tính bổ trợ rất cao giữa các khu vực.
Từ Đà Lạt và cao nguyên Lang Biang, du khách có thể tiếp cận những cảnh quan thiên nhiên với rừng, hồ, thác và không gian văn hóa riêng có của Đà Lạt, của các dân tộc tại chỗ; từ đó mở ra hành trình về phía những cao nguyên Di Linh, M’Nông với vùng cà phê, những khoảnh ruộng trong thung sâu, những hồ, thác và cảnh quan núi rừng; rồi tiếp tục xuôi về phía biển, đến Phan Thiết, Mũi Né, La Gi… những đồi cát bạt ngàn, làng chài và không gian văn hóa biển.
Đó là một hành trình mà trước đây du khách thường phải trải nghiệm qua nhiều địa phương. Nay, trong không gian Lâm Đồng mới, những trải nghiệm ấy có điều kiện được kết nối thành một chỉnh thể, một tuyến tham quan hoàn chỉnh.
Nhưng những hành trình ấy không tự nhiên mà có. Một hành trình du lịch có giá trị trước hết phải được xây dựng trên nền tảng của những điểm đến có sức hấp dẫn. Không có những điểm đến đủ sức níu chân du khách thì không thể có những hành trình có giá trị. Vì vậy, bên cạnh việc kết nối không gian, Lâm Đồng cần nhìn nhận, đầu tư và làm nổi bật những “viên ngọc” đang có trong toàn bộ không gian mới.
Hiện toàn tỉnh có 99 điểm tham quan du lịch, trong đó có 30 khu, điểm đã được công nhận, tạo nên một nền tảng quan trọng để hình thành các tuyến và sản phẩm du lịch liên vùng. Điều đáng nói là giá trị của những điểm đến ấy không chỉ nằm ở cảnh quan thiên nhiên mà còn nằm trong chiều sâu văn hóa, lịch sử, sản xuất và đời sống của cộng đồng.
Cao nguyên, đại ngàn và biển cả là một kết hợp tuyệt vời. Cao nguyên tạo nên sức hấp dẫn về khí hậu, cảnh quan, nghỉ dưỡng, đô thị di sản, nông nghiệp công nghệ cao và văn hóa đa sắc màu. Đà Lạt không chỉ có hoa, khí hậu và cảnh quan mà bản thân văn hóa Đà Lạt, từ kiến trúc, không gian đô thị đến phong cách con người Đà Lạt, đã trở thành một tài nguyên du lịch đặc biệt. Đà Lạt được UNESCO công nhận là Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực Âm nhạc, càng mở rộng thêm khả năng khai thác những giá trị văn hóa và sáng tạo của thành phố trong phát triển du lịch.
Đại ngàn tạo ra không gian sinh thái, hồ, thác, rừng, địa chất, những sử thi và không gian cồng chiêng Tây Nguyên.
Xuống phía biển lại mở ra một thế giới khác: bờ biển dài, những đồi cát, làng chài, nghề biển, nước mắm Phan Thiết, các hoạt động nghỉ dưỡng, thể thao biển và văn hóa của cư dân duyên hải. Xa hơn nữa là những giá trị văn hóa Chăm với một lịch sử nhiều thăng trầm, những làng nghề dệt, nghề gốm và những di sản văn hóa đặc sắc có thể mang đến cho du khách những trải nghiệm rất khác biệt.
Ba không gian ấy không cạnh tranh với nhau, không chồng lấn nhau. Ngược lại, nếu được tổ chức hợp lý, chúng có thể bổ sung cho nhau để hình thành một chuỗi giá trị du lịch đặc sắc, nhiều hứa hẹn.
Không chỉ bán “điểm đến”, hãy bán “hành trình”
Đây có lẽ là câu hỏi lớn nhất đặt ra cho du lịch Lâm Đồng trong bối cảnh hiện nay. Trong nhiều năm, du lịch thường được quảng bá theo từng điểm đến: Đà Lạt, Lang Biang, Tà Đùng, Mũi Né, Phan Thiết… Mỗi nơi có một thương hiệu, một câu chuyện và một nhóm sản phẩm riêng. Điều đó đã tạo nên những thương hiệu mạnh.
Nhưng trong không gian Lâm Đồng mới, nếu tiếp tục tư duy theo cách cũ, chúng ta có thể bỏ lỡ một lợi thế rất lớn: khả năng tạo ra những hành trình trải nghiệm đa dạng trong cùng một tỉnh.
Du khách hôm nay không chỉ tìm kiếm một địa danh để “check-in”. Họ ngày càng quan tâm đến trải nghiệm, đến câu chuyện và sự khác biệt của hành trình. Một chuyến đi có thể bắt đầu bằng buổi sáng se lạnh ở Đà Lạt, trải nghiệm văn hóa Đà Lạt, kiến trúc đô thị và nông nghiệp công nghệ cao; tiếp tục đến không gian rừng, hồ và văn hóa bản địa; đi qua những vùng trồng và chế biến cà phê; khám phá câu chuyện của người M’nông, K’Ho, Mạ; rồi mở rộng hành trình về vùng biên giới, trước khi kết thúc bằng một buổi chiều bên biển, thưởng thức hải sản, tìm hiểu đời sống làng chài và ngắm hoàng hôn. Sự mơ màng, lãng mạn và đa dạng đó là điều hoàn toàn có thể.
Đó không còn là việc “đi từ điểm A đến điểm B”. Đó là một câu chuyện du lịch.
Và những câu chuyện ấy có thể rất cụ thể: câu chuyện về tộc người và những dấu tích văn hóa còn lại qua thời gian; câu chuyện về một vùng biên giới; câu chuyện về cây cà phê từ vùng đất, người trồng đến sản phẩm; câu chuyện về nước mắm Phan Thiết; câu chuyện về nghề dệt, nghề gốm của người Chăm; câu chuyện về biển, về những làng chài và cuộc sống của cư dân ven biển.
Nếu làm tốt, chính những câu chuyện khác biệt ấy sẽ tạo nên linh hồn cho hành trình và trở thành lợi thế cạnh tranh của Lâm Đồng.
Với hành trình “Cao nguyên – Đại ngàn – Biển” hoặc “Lên rừng xuống biển”: có thể trở thành thương hiệu cho một tuyến du lịch? để “nối vòng tay lớn”?
Một trong những hướng đi đáng suy nghĩ là xây dựng các tuyến du lịch theo những trục trải nghiệm thay vì chỉ theo địa giới hành chính. Chúng ta có thể hình thành các hành trình: Đà Lạt – Di Linh – Tà Đùng – Đắk Nông, lấy thiên nhiên, cà phê, hồ, rừng và văn hóa bản địa làm trục chính; hoặc Đà Lạt – Di Linh – Phan Thiết – Mũi Né, tạo nên hành trình từ khí hậu, cảnh quan cao nguyên đến không gian mênh mang nơi biển cả.
Xa hơn, có thể phát triển những sản phẩm chuyên đề như “Hành trình cà phê Lâm Đồng”, kết nối vùng sản xuất, văn hóa cà phê, trải nghiệm nông nghiệp với nghỉ dưỡng; “Hành trình rừng, ruộng và hồ/thác”; “Hành trình văn hóa các dân tộc tại chỗ”; “Hành trình văn hóa Chăm”; “Hành trình từ biên giới đến miền biển”; hay “Từ cao nguyên mát lạnh đến biển xanh bao la”… dành cho thị trường khách trong nước và quốc tế.
Những hành trình ấy cũng có thể gắn với các hoạt động kinh tế đặc trưng của từng vùng. Du khách đến Đà Lạt có thể trải nghiệm nông nghiệp công nghệ cao; đến các vùng cao nguyên có thể tìm hiểu quy trình trồng, chế biến cà phê; đến Đắk Nông có thể khám phá câu chuyện về công nghiệp khai khoáng và sản xuất nhôm; xuống Phan Thiết có thể tìm hiểu nghề làm nước mắm; đến không gian văn hóa Chăm có thể trải nghiệm nghề dệt, nghề gốm. Khi đó, kinh tế địa phương không chỉ tạo ra sản phẩm hàng hóa mà còn trở thành một phần của sản phẩm du lịch.
Và, điều quan trọng là những sản phẩm ấy không nên được thiết kế như sự cộng gộp cơ học của nhiều điểm tham quan. Mỗi hành trình cần có một câu chuyện, một chủ đề, một nhịp trải nghiệm và một giá trị riêng mà nó mang lại cho du khách.
Lúc đó, Đà Lạt không mất đi thương hiệu riêng. Tà Đùng không bị hòa tan. Mũi Né vẫn cứ là Mũi Né. Văn hóa Chăm vẫn giữ được bản sắc riêng. Những vùng cà phê, những cộng đồng dân tộc, những làng nghề và vùng biển vẫn có câu chuyện của riêng mình. Nhưng tất cả cùng kể một câu chuyện lớn hơn. Câu chuyện về Lâm Đồng, “vùng đất hội tụ cao nguyên, đại ngàn, biên giới và biển cả”. Lúc đó, câu chuyện “nối vòng tay lớn” không phải là xa vời.
Diện tích lớn tự thân không tạo ra một ngành du lịch mạnh. Thách thức thực sự là khoảng cách giữa các điểm đến, là hạ tầng giao thông, là năng lực liên kết doanh nghiệp, là chất lượng dịch vụ, là cách thức xây dựng sản phẩm chung, vân, vân và vân vân…
Nếu bạn là một du khách muốn trải nghiệm nhiều không gian trong cùng một chuyến đi nhưng phải mất quá nhiều thời gian di chuyển, thiếu thông tin kết nối, khó đặt dịch vụ liên vùng hoặc không có một sản phẩm tour, tuyến phù hợp, thì lợi thế về địa lý vẫn chỉ nằm trên bản đồ.
Thật sự, điều ai cũng có thể thấy, địa giới có thể nối liền trong một ngày, nhưng hệ sinh thái du lịch cần nhiều năm để hình thành. Vì vậy, bài toán của Lâm Đồng hiện nay không chỉ là “có gì để phát triển du lịch”, mà quan trọng hơn là những “quà tặng” được trao như thế nào và kết nối chúng ra sao để tạo thành những hành trình có giá trị.
Từ kết nối điểm đến đến liên kết doanh nghiệp
Để hình thành hệ sinh thái du lịch, không thể chỉ trông chờ vào cơ quan quản lý nhà nước. Cần một mạng lưới liên kết thực chất giữa các doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú, điểm tham quan, vận tải, dịch vụ ăn uống, sản phẩm OCOP, làng nghề và cộng đồng cư dân địa phương.
Một doanh nghiệp ở Đà Lạt có thể xây dựng tour kết nối với một điểm du lịch cộng đồng ở Di Linh hoặc Đắk Nông, sau đó đưa khách xuống Mũi Né. Một cơ sở lưu trú ven biển có thể liên kết với doanh nghiệp cao nguyên để bán sản phẩm nghỉ dưỡng kết hợp trải nghiệm rừng, hồ, cà phê và biển.
Khi đó, mỗi điểm đến không còn là một “ốc đảo du lịch”, mà trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị chung, tạo dựng nên “tinh thần” của một hệ sinh thái du lịch. Trong hệ sinh thái ấy, lợi ích không chỉ tập trung ở những trung tâm du lịch lớn. Các vùng nông thôn, làng nghề, vùng sản xuất nông nghiệp, các điểm du lịch cộng đồng cũng có thể tham gia và hưởng lợi từ chuỗi giá trị.
Và, trong hệ sinh thái đó, văn hóa vẫn phải là “sợi chỉ đỏ”.
Lâm Đồng mới có một lợi thế đặc biệt về văn hóa. Đó là sự giao thoa giữa văn hóa Đà Lạt, văn hóa cao nguyên, văn hóa nông nghiệp, văn hóa đô thị và văn hóa biển Nam Trung Bộ. Những giá trị ấy không nhất thiết phải được khai thác như những sản phẩm độc lập, mà có thể trở thành lớp trải nghiệm xuyên suốt trong các hành trình du lịch.
Một chuyến đi có thể bắt đầu từ kiến trúc, không gian đô thị và phong cách sống Đà Lạt; tiếp nối bằng câu chuyện về cà phê, nông nghiệp và đời sống cao nguyên; đi qua những không gian rừng, hồ, thác và văn hóa bản địa; rồi mở ra những câu chuyện về vùng biên giới, làng nghề, biển, nghề nước mắm, ẩm thực và văn hóa duyên hải. Chính sự chuyển tiếp giữa các không gian sống, các phương thức sản xuất và các lớp văn hóa ấy làm cho hành trình trở nên phong phú và có chiều sâu.
Nếu khai thác tốt, văn hóa không chỉ là một điểm nhấn của sản phẩm du lịch mà còn là yếu tố tạo nên sự khác biệt cho từng hành trình. Du khách không chỉ “đi qua” một địa phương, mà có thể hiểu thêm về con người, lịch sử, cách sản xuất, lối sống và những giá trị đã tạo nên vùng đất ấy.
Vì thế, du lịch không chỉ là hành trình đi qua không gian, mà còn là hành trình đi qua những trầm tích văn hóa địa phương. Đó cũng là cách để phát triển du lịch bền vững, người dân địa phương không chỉ là người phục vụ du khách, mà trở thành chủ thể của sản phẩm và tự kể câu chuyện về quê hương mình.
Cần một “bản đồ du lịch” mới cho Lâm Đồng
Lâm Đồng cần một cách nhìn mới về quy hoạch và quảng bá du lịch. Không nên chỉ có bản đồ những điểm tham quan. Cần một bản đồ hệ sinh thái du lịch, trong đó thể hiện rõ các tuyến kết nối, trung tâm du lịch, vùng sinh thái, không gian văn hóa, vùng nông nghiệp, các sản phẩm đặc trưng và các điểm dịch vụ.
Trên bản đồ ấy, các khu vực Đà Lạt, Di Linh, Bảo Lộc, Tà Đùng, Phan Thiết, Mũi Né, La Gi… không chỉ là những dấu chấm. Chúng phải trở thành những mắt xích của các tuyến trải nghiệm.
Cùng với đó là một hệ thống dữ liệu du lịch số thống nhất, để du khách có thể dễ dàng tìm kiếm, đặt phòng, đặt tour, lựa chọn phương tiện, trải nghiệm sản phẩm và khám phá câu chuyện của từng địa phương.
Nếu chuyển đổi số tốt, một du khách ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh hay một thị trường quốc tế có thể nhìn thấy Lâm Đồng không phải như một tập hợp những điểm đến rời rạc, mà như một hành trình hoàn chỉnh được tạo nên từ nhiều điểm đến có giá trị.
Lâm Đồng mới có thể trở thành một trong những không gian du lịch đặc biệt của Việt Nam không chỉ vì có diện tích lớn, mà vì có chiều sâu trải nghiệm. Chiều sâu ấy bắt đầu từ khí hậu cao nguyên, đi qua rừng và hồ, thác, tiếp nối bằng văn hóa, nông nghiệp công nghệ cao, cà phê, những câu chuyện về vùng biên giới, rồi mở ra biển, đảo, đồi cát, văn hóa biển và những giá trị văn hóa đặc sắc.
Nếu tổ chức tốt, một chuyến du lịch đến Lâm Đồng có thể không chỉ kéo dài hơn về thời gian mà còn phong phú hơn về trải nghiệm và cao hơn về giá trị chi tiêu. Quan trọng hơn, sự phát triển du lịch có thể lan tỏa đến nhiều vùng, nhiều cộng đồng và nhiều nhóm doanh nghiệp khác nhau.
Để hình thành một hệ sinh thái du lịch Lâm Đồng, có thể hình dung một số hướng ưu tiên: xây dựng thương hiệu du lịch chung; đồng thời củng cố và nâng cao chất lượng các điểm đến; thiết kế các hành trình liên vùng trên nền tảng những điểm đến có sức hấp dẫn; phát triển sản phẩm theo chủ đề và theo những câu chuyện đặc trưng; tăng cường kết nối doanh nghiệp; đầu tư hạ tầng giao thông và hạ tầng số; phát triển du lịch cộng đồng; khai thác hợp lý các giá trị kinh tế, văn hóa và sản xuất đặc trưng của từng vùng; đồng thời bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa bản địa.
Cuối dùng, điểm đến là nơi bắt đầu, câu chuyện là linh hồn, hành trình là cách kết nối và hệ sinh thái là giá trị lớn hơn mà Lâm Đồng mới có thể tạo ra.
Phan Văn Bông
