Tiến tới kỷ niệm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam 21/6/2026 trong bối cảnh đất nước tiến vào kỷ nguyên phát triển mới, xin giới thiệu phân tích của ông Lê Quốc Minh (Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam) về xu thế chuyển đổi từ “truyền thông đại chúng” sang “truyền thông cá nhân hóa”. Nội dung này được ông nhấn mạnh trong bài “Quan điểm về báo chí, xuất bản trong văn kiện Đại hội XIV của Đảng” tại hội nghị toàn quốc học tập Nghị quyết Đại hội XIV.
Yêu cầu cấp thiết đối với báo chí
Văn kiện Đại hội XIV của Đảng định vị báo chí, xuất bản, truyền thông trong mục tiêu chung là “chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại” thể hiện quyết tâm quy hoạch hệ thống công cụ tư tưởng, bảo đảm sự liên thông chặt chẽ giữa tin tức thời sự và tri thức chuyên sâu, tạo nên sức mạnh tổng hợp, góp phần thực hiện đồng bộ, hiệu quả các quyết sách chiến lược, phát triển nhanh và bền vững đất nước.
Về mục tiêu “hiện đại”, ông Lê Quốc Minh phân tích: “Trong kỷ nguyên mới – kỷ nguyên được định hình bởi chuyển đổi số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, yêu cầu xây dựng một nền báo chí, xuất bản “hiện đại” trở thành một đòi hỏi mang tính tất yếu. Yêu cầu “hiện đại” đối với báo chí, xuất bản và truyền thông trong Văn kiện Đại hội XIV không đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ mới mà là một quá trình chuyển đổi toàn diện về tư duy, phương thức vận hành và mô hình phát triển. Khi Đảng ta xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những đột phá chiến lược, thì báo chí, xuất bản với vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa càng phải đi đầu trong tiến trình này.
Trước hết, “hiện đại” cần được hiểu là khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi mạnh mẽ của môi trường truyền thông. Sự phát triển của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã làm thay đổi căn bản cách con người tiếp nhận thông tin. Nếu trước đây, độc giả chủ yếu tiếp cận thông tin qua báo in, phát thanh, truyền hình với tính chất một chiều, thì nay họ chuyển sang môi trường số với sự đa dạng, linh hoạt và tương tác cao. Thói quen đọc tin cũng thay đổi rõ rệt: ngắn hơn, nhanh hơn, cá nhân hóa hơn và có xu hướng ưu tiên các nền tảng truyền thông xã hội. Trong mô hình truyền thống, báo chí và xuất bản vận hành như những thiết chế tương đối khép kín, kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất – phát hành – tiếp nhận thông tin. Nhưng hiện nay, khi các nền tảng số phá vỡ mọi ranh giới về không gian và thời gian, thông tin không còn vận động theo một chiều mà tồn tại trong một mạng lưới đa chiều, đa trung tâm.
Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với báo chí phải chuyển dịch từ phân phối một nội dung cho muôn người sang sản xuất nội dung phù hợp từng đối tượng người dùng”.
Từ “truyền thông đại chúng” sang “truyền thông cá nhân hóa”
Ông Minh nhấn mạnh: “Trong bối cảnh đó, việc làm chủ công nghệ trở thành yếu tố then chốt. Báo chí, xuất bản, truyền thông hiện đại không thể tách rời các nền tảng số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn (big data) hay các công cụ phân tích hành vi người dùng. Thông qua việc thu thập, phân tích và xử lý dữ liệu, các cơ quan báo chí có thể hiểu rõ hơn về nhu cầu, thị hiếu, thói quen của từng nhóm độc giả, từ đó cá nhân hóa nội dung, nâng cao trải nghiệm và tăng mức độ gắn bó của công chúng. Đây chính là sự chuyển đổi từ “truyền thông đại chúng” sang “truyền thông cá nhân hóa” – một xu hướng tất yếu trong kỷ nguyên số.
Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ không chỉ dừng ở khía cạnh kỹ thuật mà còn đòi hỏi sự thay đổi về tư duy làm báo và xuất bản. Nhà báo hiện đại không chỉ là người đưa tin mà còn là người kể chuyện bằng nhiều hình thức như: Văn bản, hình ảnh, video, đồ họa… Người làm xuất bản cần đa dạng hóa nội dung và hình thức sản phẩm dựa trên nền tảng công nghệ. Sản phẩm báo chí và xuất bản vì thế cũng phải đa nền tảng, đa phương tiện, có khả năng lan tỏa mạnh mẽ trên các kênh khác nhau, đặc biệt là các nền tảng mạng xã hội. Điều này giúp báo chí, xuất bản tiếp cận được đông đảo công chúng hơn, nhất là thế hệ trẻ – những người đang dần trở thành nhóm độc giả chủ lực.
Một yêu cầu quan trọng khác của “hiện đại” là tính nhanh nhạy và chính xác trong cung cấp thông tin. Trong môi trường số, thông tin lan truyền với tốc độ rất nhanh nhưng đi kèm với đó là nguy cơ tin giả, tin sai sự thật. Nếu báo chí không kịp thời, không đủ nhanh, sẽ dễ bị mạng xã hội lấn át. Nhưng nếu chạy theo tốc độ mà bỏ qua tính xác thực, báo chí sẽ đánh mất một giá trị cốt lõi, chính là niềm tin. Do đó, báo chí hiện đại phải hướng tới đạt được sự cân bằng giữa nhanh và đúng, giữa lan tỏa và chuẩn mực”.
Yếu tố con người vẫn giữ vai trò quyết định
Mặt khác, ông Minh nhấn mạnh thêm: “Công nghệ có thể làm thay đổi cách thức truyền tải, nhưng không thể thay đổi những giá trị cốt lõi như: tính trung thực, khách quan, nhân văn. Làm báo trong thời đại số không chỉ là chạy đua với tốc độ mà quan trọng hơn là giữ vững định hướng; không chỉ là cạnh tranh về công nghệ mà cốt lõi là cạnh tranh về niềm tin. Thực tiễn cho thấy, tốc độ đưa tin tuy là lợi thế cạnh tranh trực tiếp, nhưng nếu thiếu định hướng đúng đắn thì rất dễ dẫn tới lệch chuẩn, chạy theo xu hướng giật gân, câu khách, làm xói mòn uy tín của báo chí chính thống. Vì vậy, “giữ vững định hướng” là yêu cầu chính trị nhưng cũng là điều kiện tiên quyết để báo chí khẳng định vai trò dẫn dắt dư luận, định hình giá trị và củng cố niềm tin xã hội. Có thể khẳng định, tính hiện đại của nền báo chí, xuất bản không phải là một trạng thái tĩnh mà là một quá trình vận động liên tục, gắn liền với đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ và nâng cao trách nhiệm xã hội.
Cuối cùng, trong toàn bộ tiến trình xây dựng một nền báo chí, xuất bản, truyền thông “chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại”, yếu tố con người vẫn giữ vai trò quyết định. Công nghệ có thể làm thay đổi phương thức truyền tải thông tin, rút ngắn khoảng cách không gian – thời gian nhưng không thể thay thế bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo. Chính con người mới là chủ thể sáng tạo nội dung, là người quyết định giá trị, chiều sâu và định hướng của thông tin trong đời sống xã hội. Vì vậy, con người phải được đặt ở vị trí trung tâm trong mọi chiến lược phát triển báo chí và xuất bản”.
“Môi trường thông tin ngày càng phức tạp, đa chiều và cạnh tranh khốc liệt, người làm báo không chỉ đối mặt với áp lực tốc độ và tính hấp dẫn của thông tin, mà còn phải đứng vững trước những tác động của lợi ích, thị hiếu và cả những cám dỗ nghề nghiệp. Điều đó đòi hỏi mỗi nhà báo phải không ngừng rèn luyện bản lĩnh, giữ vững đạo đức, liên tục học tập, đổi mới tư duy, trau dồi kỹ năng để thích ứng với yêu cầu mới. Chỉ khi hội tụ đầy đủ các yếu tố đó, người làm báo mới có thể thực sự làm chủ công nghệ, làm chủ ngòi bút của mình, tạo ra những tác phẩm có giá trị, có sức thuyết phục và sức lan tỏa, qua đó khẳng định vai trò dẫn dắt dư luận và đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của xã hội”.
SÁU NGHỆ
