Site icon Hội chiếu sáng Việt Nam

Sử dụng năng lượng tái tạo trong chiếu sáng tại Việt Nam – Từ chiến lược đến thực tiễn bền vững

PV

1.Giới thiệu

Tình hình sử dụng năng lượng tái tạo trong chiếu sáng tại Việt Nam đang ở giai đoạn chuyển mình tích cực từ nhận thức sang hành động chiến lược. Dù xuất phát điểm thấp, Việt Nam đang nỗ lực chuyển dịch từ các nguồn năng lượng hóa thạch sang điện gió, điện mặt trời và sinh khối theo lộ trình giảm phát thải khí nhà kính. Chiến lược phát triển năng lượng tái tạo của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (Quyết định số: 2068/QĐ-TTg ngày 25/11/2015) đã đưa ra định hướng phát triển năng lượng tái tạo cho các dự án thí điểm cũng như các khu vực vùng sâu vùng xa.

2.Tình hình sử dụng năng lượng tái tạo tại Việt Nam

Trên toàn cầu, chiếu sáng chiếm khoảng 19% tổng sản lượng điện năng và đóng góp 7% lượng phát thải CO2 liên quan đến năng lượng. Xu hướng hiện nay là tích hợp năng lượng tái tạo với hệ thống chiếu sáng thông minh (Smart Lighting) sử dụng Internet vạn vật (Internet of Things – IoT) và trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence – AI) để tối ưu hóa hiệu suất. Các quốc gia tiên tiến đang chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình “Thành phố 15 phút” và dịch vụ đô thị 24h, nơi chiếu sáng không chỉ là hạ tầng kỹ thuật mà còn là công cụ thúc đẩy kinh tế đêm và an toàn xã hội.

Tình hình tại Việt Nam và định hướng của Chính phủ:

Công suất lắp đặt Năm 2019 (MW) Năm 2024 (MW)
Thủy điện 20.283 23.664
Nhiệt điện than 19.744 26.757
Nhiệt điện khí đốt, dầu đốt 8.857 8.653
Năng lượng tái tạo 5.651 21.447
Nhập khẩu 572 1.222
Tổng cộng 55.107 82.387

1 Báo cáo thường niên EVN (Annual Report) 2021 https://www.evn.com.vn/userfile//User/tcdl/files/EVNAnnualReport2021%20final%2022_10_2021.pdf 2 Báo cáo thường niên EVN (Annual Report) 2024 – 2025
https://www.evn.com.vn/userfile/User/tcdl/files/2026/1/AnnualRepot2025_V21-20260108144111697.pdf

3.Tình hình sử dụng năng lượng tái tạo cho chiếu sáng

Các loại năng lượng tái tạo đang được sử dụng cho chiếu sáng tại Việt Nam:

Tại Việt Nam, các loại hình năng lượng tái tạo cho chiếu sáng tập trung vào:

4.Ví dụ sử dụng năng lượng tái tạo trên thế giới

Thành phố Freiburg – 900 năm tuổi – nằm ở phía Tây Nam của CHLB Đức, giáp biên giới giữa Pháp và Thụy Sỹ, được biết đến là “Thành phố của năng lượng mặt trời” với việc sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo và ứng dụng công nghệ năng lượng mới vào đời sống.

Hai cộng đồng dân cư Sonnenschiff (Tàu Mặt Trời) và Solarsiedlung (Làng Mặt Trời) nằm tại thành phố Freiburg tự vận hành bằng điện Mặt Trời mình sản xuất ra. Mỗi ngôi nhà đều có thể tiếp cận được nguồn nhiệt và nguồn sáng từ Mặt Trời dễ dàng. Nhà nào cũng có một mái pin Mặt Trời được thiết kế để hấp thu được nhiều ánh nắng nhất, đồng thời lại có thể che được người trong nhà khỏi ánh náng chói chang của mùa hè. Tầng áp mái của các ngôi nhà đều có một khu vườn sử dụng tối đa mọi nguồn sáng và nguồn nhiệt từ Mặt Trời.

Mái nhà bằng tấm pin NLMT ở Freiburg  
 Ảnh: internet                                

Thư viện của Đại học Freiburg cũng được đánh giá là công trình xanh lớn và hiện đại nhất châu Âu. Sau khi được cải tiến thành mô hình tòa nhà thụ động vào năm 2015, thư viện đã tiết kiệm được hơn 2 triệu Euro/năm, tạo nguồn thu đầu tư trang thiết bị, phục vụ công tác giảng dạy, học tập của trường. Freiburg cũng tự hào vì từ giữa những năm 1990, thành phố đã xây dựng được sân vận động bóng đá sử dụng năng lượng mặt trời đầu tiên trên thế giới.

Tòa thị chính “Net-Surplus”: Tòa thị chính mới (Rathaus im Stühlinger) là tòa nhà công cộng đầu tiên trên thế giới tạo ra nhiều năng lượng hơn mức tiêu thụ, nhờ vào các tấm pin mặt trời tích hợp trên mặt tiền (facade) và mái nhà.

Cơ sở hạ tầng công cộng: Hơn 1.000 công trình công cộng như trường học, sân vận động, và ga tàu (ví dụ: nhà ga trung tâm Freiburg với mặt tiền 19 tầng tích hợp PV) được lắp đặt tấm pin năng lượng mặt trời.

Con đường xe đạp năng lượng mặt trời: Năm 2023, Freiburg khánh thành 300m đường dành cho xe đạp có mái che bằng 912 tấm pin mặt trời, sản xuất 280 MWh mỗi năm.

Hệ thống chiếu sáng công cộng tại khu đô thị sinh thái Vauban, Freiburg được cung cấp từ các tấm pin mặt trời lắp đặt trên mái nhà và các công trình “năng lượng dương” (PlusEnergy). Năng lượng từ ánh sáng mặt trời ban ngày được tích trữ và trả ngược lại để thắp sáng hệ thống đèn LED, bảng thông tin và các trạm Wi-Fi công cộng vào ban đêm. 65% nhu cầu điện của cả khu vực Vauban được sản xuất tại chỗ thông qua điện mặt trời và nhà máy nhiệt điện kết hợp. Việc sử dụng năng lượng sạch cho chiếu sáng công cộng góp phần giúp Freiburg cắt giảm khoảng 40.000 tấn khí thải CO2 mỗi năm.

Với mục tiêu 100% năng lượng tái tạo vào năm 2035, Freiburg kết hợp điện mặt trời vào mọi góc phố, bao gồm cả các khu vực công cộng để tối đa hóa hiệu quả.

· Tanzania: Mô hình nhà máy siêu nhỏ (Micro-factories) tại làng xã

Các sáng kiến tại vùng Kagera của Tanzania tập trung vào việc cải thiện khả năng tiếp cận năng lượng bằng cách thành lập các nhà máy siêu nhỏ cấp làng để lắp ráp và bảo trì hệ thống chiếu sáng LED giá rẻ.

Các dự án này nhằm mục đích giảm sự phụ thuộc vào dầu hỏa đắt tiền và nguy hiểm, cung cấp cho các hộ gia đình nông thôn nguồn ánh sáng bền vững và giá cả phải chăng. Các nhà máy siêu nhỏ được thành lập để cho phép các doanh nhân địa phương tự lắp ráp và bảo dưỡng đèn, thúc đẩy tạo việc làm bền vững tại địa phương.

Các nhà máy siêu nhỏ được thiết lập tại địa phương để lắp ráp và bảo trì hệ thống đèn LED chạy bằng năng lượng mặt trời. Hệ thống bao gồm một tấm pin mặt trời nhỏ (1,25 W) lắp trên mái nhà, bộ lưu trữ bằng pin AA và các mô-đun LED. Năm 2010, việc thành lập 7 nhà máy siêu nhỏ sản xuất và bán 270 hệ thống chiếu sáng LED cho nông dân nông thôn đã giúp giảm 36.300 kg CO2 mỗi năm3. Các bộ đèn được mua từ các nhà cung cấp bên ngoài, sau đó được lắp ráp và bán thông qua các nhà máy địa phương. Tiền hoàn trả cho các bộ đèn được nhân viên dự án địa phương thu để tài trợ cho các lô sản xuất tiếp theo.

Việc chuyển sang chiếu sáng bằng đèn LED cung cấp ánh sáng sáng hơn cho người dân nông thôn, cho phép cải thiện điều kiện làm việc trong các hộ gia đình nông thôn và tạo tiềm năng cho việc học tập. Dự án không chỉ cung cấp ánh sáng sạch mà còn tạo việc làm và nâng cao kỹ năng kỹ thuật cho người dân địa phương.

3 Village micro-factories for the assembly and dissemination of affordable Led-based household lighting systems

https://www.wisions.net/wp-content/uploads/2023/01/SEPS_Summary_Lighting_Tanzania_SE114.pdf#:~:text=Kagera%20Region%2C% 20NW%20Tanzania%2C%20sought%20to%20improve,establishing%20local%20micro%2D%20factories% 20at%20village%20level.

6. Tương lai sử dụng năng lượng tái tạo cho chiếu sáng tại Việt Nam

Việt Nam vẫn gặp những rào cản về vốn và kỹ thuật, các dự án chiếu sáng năng lượng tái tạo chỉ dừng lại ở quy mô trình diễn, không có tính bền vững do thiếu bảo trì. Mặt khác, rủi ro cũng đến từ sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch đô thị và hạ tầng năng lượng. Nếu không có hệ thống lưu trữ (BESS) hiệu quả, việc phát triển quá nóng năng lượng tái tạo có thể gây bất ổn cho lưới điện quốc gia. Ngoài ra, vấn đề ô nhiễm môi trường từ việc thải bỏ pin và bóng đèn cũ (chứa thủy ngân) nếu không có quy trình tái chế chuẩn sẽ gây phản tác dụng đối với mục tiêu “xanh”. Nếu giữ nguyên hiện trạng đầu tư và tốc độ thực thi chính sách như hiện nay, Việt Nam có thể đối mặt với thách thức trong việc theo kịp xu hướng chiếu sáng thông minh của thế giới, dù khung pháp lý đã khá đầy đủ.

Để tận dụng cơ hội chuyển dịch năng lượng, cần thực hiện song song các nhóm giải pháp cải tiến quy trình và tối ưu hóa hạ tầng như sau:

T.S. KTS. Lương Thị Ngọc Huyền Công ty CP TVCN, TB và KĐXD – CONINCO

Exit mobile version