Điện khí hoá nông thôn là một trong những thành tựu quan trọng, nổi bật của ngành Điện Việt Nam. Trước năm 1975 chỉ có khoảng 2,5% hộ dân có điện, đến nay đã đạt gần 100%. Đảng và Nhà nước luôn coi đầu tư đưa điện về nông thôn là mục tiêu và nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược giữ gìn bản sắc văn hóa gắn với xoá đói giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới. Trong đó, nhờ có điện mà bản du lịch cộng đồng và dịch vụ nông nghiệp bản Vặt, phường Mộc Châu tỉnh Sơn La phát triển như ngày hôm nay là một minh chứng.
Phát huy bản sắc văn hoá dân tộc ở bản Vặt
Nằm trong vùng lõi của Khu du lịch Quốc gia Mộc Châu, từng là trung tâm của vùng Mường Sang – Tây Bắc xưa, du lịch cộng đồng bản Vặt là một trong những mô hình vừa sản xuất nông nghiệp vừa gắn với bảo tồn bản sắc văn hoá dân tộc Thái, vừa phát huy bản sắc bằng các dịch vụ du lịch cộng đồng. Từ đó, bà con trong bản không chỉ có thêm nguồn thu nhập từ bán các loại hàng nông sản do chính mình sản xuất ra để phục vụ khách du lịch; mà còn có thêm nhiều nguồn thu nhập từ các loại hình dịch vụ du lịch cộng đồng như: lưu trú, ăn uống, vận chuyển, văn hoá văn nghệ, tín ngưỡng tâm linh, hướng dẫn viên, trải nghiệm… Đặc biệt, trong những năm vừa qua, bản Vặt đã tích cực bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá bằng cách truyền dạy, phục dựng lại các nghi lễ của cộng đồng và các nghi lễ vòng đời, kết hợp với bảo tồn văn hoá ăn, ở và mặc trang phục truyền thống…Với mục đích có thêm nguồn tài nguyên văn hoá Thái bản địa để biến văn hoá thành hàng hoá, biến di sản văn hoá thành tài sản văn hoá có thể khai thác để phục vụ cho phát triển du lịch của bản đã được ban quản lý bản và phường Mộc Châu hết sức quan tâm và đẩy mạnh.
Theo ông Hà Văn Trọng, bí thư kiêm trưởng bản cho biết: bản Vặt hiện có gần 130 hộ với 480 nhân khẩu; trên 98% là dân tộc Thái Trắng; 75% hộ còn duy trì ở nhà sàn truyền thống, nhiều ngôi đã cải tạo lại khang trang phù hợp với đời sống mới. Năm 2018, bản Vặt bắt đầu triển khai mô hình bản du lịch cộng đồng, hoạt động được 2 tháng thì phải tạm dừng 2 năm do đại dịch Covis 19. Đến năm 2021, du lịch cộng đồng bản Vặt mới hoạt động trở lại, được cả bản chung tay xây dựng, tham gia vào các hoạt động dịch vụ du lịch theo các tổ nhóm. Phát huy lợi thế của bản là sở hữu nhiều di sản di tích lịch sử, văn hoá, cảnh quan tự nhiên và nhân văn riêng có, nhất là việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá Thái truyền thống từ khi xây dựng dự án bản du lịch cộng đồng. Đó là việc bảo tồn và phát huy giá trị hoá văn hoá tín ngưỡng của cộng đồng người Thái hàng năm như: lễ hội Cầu mưa, nghi lễ Chùa Vặt Hồng, lễ hội Hết Chá và lễ hội Mừng cơm mới. Trong đó, điểm nhấn là việc bảo tồn và phát huy trở lại tín ngưỡng thờ Phật tại Chùa Vặt Hồng và nghi lễ tắm tượng Phật hàng năm. Chùa Vặt Hồng là ngôi chùa cổ thuộc Phật giáo Tiểu thừa được xây dựng từ thế kỷ XIII, là một trong 100 ngôi chùa cổ có giá trị nhất ở Việt Nam và duy nhất ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền Tây Bắc.
Theo nghệ nhân Sa Văn E (bản Vặt), đến nay hầu hết các loại nghi lễ trong vòng đời người Thái ở bản Vặt vẫn được giữ gìn và phát huy cho đến nay. Từ các nghi lễ cho trẻ sơ sinh đến các nghi lễ làm vía, buộc chỉ tay, giải hạn, cầu nhà, lễ cưới, lễ lên nhà mới, lễ tang… Cũng như nhiều nơi, bản còn bảo tồn, phát huy trở lại các loại hình văn hoá Thái trong ăn, ở, mặc và vui chơi giải trí mang tính đặc thù của cộng đồng người Thái Trắng nơi đây.
Phát triển kinh tế du lịch cộng đồng bền vững
Xác định đầu tư, phát triển hệ thống điện trong không gian văn hóa gắn với phát triển du lịch cộng đồng không chỉ là hạ tầng trọng yếu đi đầu trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội đến vùng đồng bào dân tộc mà còn góp phần đảm bảo công tác an ninh quốc phòng, trật tự an toàn xã hội; coi văn hoá làm nền tảng, tài nguyên để phát triển du lịch cộng đồng; đẩy nhanh quá trình bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá các dân tộc gắn với phát triển du lịch cộng đồng bền vững, thân thiện với môi trường luôn được bản Vặt xác định là một xu hướng tất yếu trong các chiến lược phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội của bản hiện nay.
Thật phấn khởi khi có dịp đến với bản Vặt khảo sát đời sống văn hoá dân gian và du lịch cộng đồng của bản đúng vào dịp bản và phường Mộc Châu tổ chức lễ hội không gian văn hoá và trải nghiệm, khánh thành tu bổ chùa Vặt Hồng và Lễ hội “Tắm tượng” nhân ngày Đại lễ Phật đản, năm 2026. Tại đây, tôi đã chứng kiến, trải nghiệm và tìm hiểu về chiều sâu văn hoá mà bản Vặt đang nắm giữ và phát huy. Được biết, ngoài khai thác sử dụng điện tiết kiệm, hiệu năng, hiệu quả, bản Vặt còn tích cực vận động bà con lắp điện mặt trời mái nhà, vận động tài trợ, xã hội hóa đèn năng lượng mặt trời chiếu sáng công cộng, làm cho bản Vặt luôn khang trang, sáng – xanh – sạch – đẹp về đêm. Đó còn là sự đa dạng trong văn hoá sản xuất nông nghiệp, văn hoá ăn mặc, ở, tiêu dùng, sử dụng đồ ăn thức uống sạch, các loại vật gia dụng, quà tặng giàu bản sắc…được trưng bày trong 40 gian hàng phục vụ du khách, phát triển kinh tế về đêm. Chương trình còn kết hợp biểu diễn văn nghệ và trải nghiệm một số nét đẹp trong dân ca dân vũ của người Thái dưới ánh đèn điện lung linh huyền ảo tại không gian văn hoá và trải nghiệm giữa cánh đồng đầu bản.
Không khí lễ hội và lễ chùa đông vui tấp nập cuốn hút hàng ngàn người từ mọi nơi tham dự. Về chiều tối, ánh sáng lung linh của đèn điện không chỉ rực sáng khắp ngôi chùa, đường làng ngõ xóm trong bản, mà nguồn sáng còn tôn thêm vẻ đẹp, ánh hào quang của từng bức tượng Phật trên những đài sen và đài hoa trong chùa.
Từ hướng đi và cách làm ấy đã từng bước khẳng định chiến lược điện khí hoá nông thôn gắn với du lịch cộng đồng, thiết thực bảo tồn giữ gìn bản sắc văn hóa là hoàn toàn đúng đắn. Nguồn điện, nhất là nguồn năng lượng sạch, năng lượng tái tạo luôn là bà đỡ trọng yếu và thường trực để thúc đẩy quá trình hiện hoá nông nghiệp, nông thôn, góp phần xoá đói giảm nghèo, làm thay đổi diện mạo đời sống nông thôn trên khắp các làng bản thuộc phường Mộc Châu nói chung và bản Vặt nói riêng. Qua đó, đã giúp cho bản Vặt phát huy thế mạnh về vị trí địa lý, cảnh quan và tài nguyên văn hoá dồi dào là điều kiện cần và đủ để bà con chung tay phát triển du lịch cộng đồng và kinh tế về đêm sôi động bên cạnh dịch vụ nông nghiệp xanh theo hướng bền vững, từng bước đưa du lịch bản Vặt ngày càng khởi sắc, trở thành điểm đến hấp dẫn của du khách muôn phương về hội ngộ./.
Xuân Dừa – Anh Đức