Những ngày tháng Tư lịch sử, chúng tôi về các thôn 1, 2, 3, xã Đinh Trang Thượng (xã Năm anh hùng), tỉnh Lâm Đồng. Những đổi thay của đồng bào Châu Mạ nơi đây khiến chúng tôi thật sự ngỡ ngàng.
Con đường dẫn vào trung tâm xã Đinh Trang Thượng hôm nay đã khác xa so với ký ức của nhiều người từng gắn bó với vùng đất này. Năm 2006, nơi đây vẫn còn những tuyến đường đất đỏ lầy lội, đi lại khó khăn. Nay, các tuyến đường đã được bê tông hóa, nối liền các thôn, buôn. Hai bên đường, những ngôi nhà mái Thái khang trang mọc lên ngày càng nhiều, xen lẫn màu xanh bạt ngàn của cà phê, hồ tiêu, sầu riêng, bơ…, những cây trồng chủ lực mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân.
Đinh Trang Thượng từng là căn cứ cách mạng, nơi đồng bào Châu Mạ một lòng theo Đảng, góp sức người, sức của cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Già làng K’Lớ cho biết, trước đây, các thôn 1, 2, 3 còn gọi là vùng Kin Dạ (bờ sông), nằm dọc sông Dạ Dâng. Trong những năm kháng chiến, bà con đã rời các ấp chiến lược của địch dọc Quốc lộ 28, 20 để vào rừng bám trụ, nuôi giấu cán bộ, “ở lại cứ” cùng cách mạng. Sau ngày giải phóng, dù còn nhiều khó khăn, thiếu thốn, nhưng bằng ý chí vươn lên và sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, vùng đất này đang từng bước “thay da đổi thịt”.
Theo anh Ksor Huân – Phó Ban Kinh tế – Ngân sách HĐND xã Đinh Trang Thượng, những năm gần đây, địa phương tập trung chuyển đổi cơ cấu cây trồng, hướng dẫn người dân áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Từ năm 2010, xã đẩy mạnh tái canh cà phê, thay thế những diện tích già cỗi; đồng thời triển khai chính sách “Nhà nước và Nhân dân cùng làm” trong xây dựng ao, hồ thủy lợi phục vụ tưới tiêu. Nhờ đó, năng suất và chất lượng nông sản được nâng cao rõ rệt, nhiều hộ đồng bào Châu Mạ đã thoát nghèo, vươn lên khá giả.
Toàn xã đã xuất hiện nhiều mô hình kinh tế hiệu quả: gia đình anh K’Tế đạt sản lượng hơn 22 tấn cà phê/năm; anh K’Chiều đạt hơn 21 tấn, kết hợp trồng sầu riêng, hồ tiêu; anh K’Mi thu nhập hơn 1 tỷ đồng mỗi năm từ sầu riêng…
Gia đình anh K’Chiều (thôn 1) là một điển hình. Trước đây, cuộc sống phụ thuộc vào canh tác truyền thống nên thu nhập bấp bênh. Nay, với hơn 3 ha cà phê, sầu riêng, bơ được chăm sóc theo hướng kỹ thuật, mỗi năm gia đình anh thu về hàng trăm triệu đồng, xây dựng được nhà mới khang trang trị giá gần 2 tỷ đồng. “Nhờ được cán bộ hướng dẫn, hỗ trợ vốn, bà con trong thôn đã biết cách làm ăn, cuộc sống ổn định hơn nhiều”, già làng K’Lớ chia sẻ.
Không chỉ phát triển kinh tế, đời sống văn hóa – xã hội của đồng bào Châu Mạ cũng có nhiều khởi sắc. Hệ thống trường học, trạm y tế được đầu tư khang trang, đáp ứng nhu cầu học tập và chăm sóc sức khỏe. Tỷ lệ trẻ em đến trường ngày càng cao, nhiều em tiếp tục học lên cao đẳng, đại học, thậm chí có em đi du học, chẳng hạn gia đình anh K’ Tế, K’ Mi… mở ra cơ hội thay đổi tương lai.
Các giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được gìn giữ và phát huy. Địa phương duy trì các lớp truyền dạy cồng chiêng; phục dựng lễ hội Nhô Rơhe (mừng lúa mới). Nghề đan lát vẫn được bảo tồn, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.
Chương trình xây dựng nông thôn mới đã mang lại diện mạo khởi sắc cho xã. Hệ thống điện, đường, trường, trạm được đầu tư đồng bộ; môi trường sống ngày càng sạch đẹp. Năm 2020, xã Đinh Trang Thượng (cũ) đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có sự đóng góp tích cực của đồng bào Châu Mạ.
Từ ngày 1/7/2025, xã Đinh Trang Thượng mới chính thức được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba xã Tân Thượng, Tân Lâm và Đinh Trang Thượng, vùng đất giàu truyền thống cách mạng, từng được phong tặng danh hiệu cao quý “xã Năm anh hùng” trong kháng chiến chống Mỹ. Sự kiện này không chỉ mở ra một chặng đường phát triển mới, mà còn thắp lên niềm tin, kỳ vọng về một tương lai khởi sắc hơn trên vùng đất anh hùng.
Bí thư Đảng ủy xã Đinh Trang Thượng (mới), ông Triệu Trí Kiên, chia sẻ: “Đồng bào Châu Mạ nơi đây, cũng như các dân tộc anh em khác, không chỉ anh hùng trong kháng chiến chống Mỹ, chống FULRO trước đây, mà hôm nay còn tiếp tục phát huy tinh thần ấy trong lao động sản xuất, xây dựng quê hương. Dù sau sáp nhập, địa phương vẫn còn không ít khó khăn, nhưng cấp ủy, chính quyền xã luôn xác định phải quan tâm, chăm lo tốt hơn nữa đời sống đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là tại các thôn anh hùng”. Đây không chỉ là quyết tâm của người đứng đầu địa phương, mà còn là sự tiếp nối của truyền thống của ý chí kiên cường, của khát vọng vươn lên, đang được viết tiếp hôm nay trên chính mảnh đất từng in đậm dấu ấn lịch sử.
Rời Đinh Trang Thượng khi nắng chiều buông trên những đồi cà phê bạt ngàn, trong ánh mắt rạng rỡ của trẻ thơ tan trường, chúng tôi cảm nhận rõ niềm tin và sự đổi thay đang hiện hữu trên từng nếp nhà, từng con đường. Vùng đất căn cứ cách mạng năm xưa hôm nay đang vươn mình mạnh mẽ, đời sống đồng bào Châu Mạ ngày càng ấm no, hạnh phúc.
Phan Bông