Khai thác năng lượng mặt trời thời gian gần đây đã phát triển mạnh từ nhỏ lẻ lên quy mô lớn với hệ thống đồng bộ, tạo nguồn điện phục vụ linh hoạt, hiệu quả. Nhờ tiến bộ công nghệ cùng nỗ lực của các cấp, các ngành, người dân và doanh nghiệp thực hiện chính sách lớn của Đảng và Nhà nước đáp ứng nhu cầu cuộc sống, góp phần hướng tới Net Zero.
Hiện thực hóa mơ ước giữa sông Tiền
Một nhánh sông Tiền là sông Cổ Chiên có Cồn Hô thuộc xã Nhị Long, tỉnh Vĩnh Long rộng hơn 25 hecta với 23 hộ dân, 82 nhân khẩu sinh sống chủ yếu trồng bưởi da xanh kết hợp làm du lịch sinh thái. Hòn cù lao hoang sơ mà trù phú đầy chất thơ mộng, nhưng bao năm cứ đêm xuống là buồn hiu hắt vì không có điện, chỉ leo lét đèn dầu. Gần 20 năm trước, Cồn Hô được dựng một trụ điện cao thế để kéo đường dây 500kV qua sông, bà con vui như trẩy hội vì nghĩ điện lưới quốc gia sẽ rẽ nhánh xuống cồn. Nhưng niềm vui sớm tắt khi không có trạm hạ thế nào cả. Ước mơ bao năm vẫn là mơ ước.
Phó Chủ tịch UBND xã Nhị Long Lê Quang Thạnh cho biết, không thể đáp ứng mơ ước kéo điện lưới quốc gia của bà con Cồn Hô, chủ yếu do kinh phí. Việc lắp trạm hạ thế trên cồn hoặc kéo điện ngầm vượt sông hơn cây số từ bờ đều tốn kinh phí lớn mà chỉ để phục vụ 23 hộ dân, hiệu quả đầu tư công không có.
Ông Huỳnh Văn Nguyên 71 tuổi, ở trên cồn nửa thế kỷ, nhìn trụ điện cao thế vươn giữa trời, kể về nỗi khát khao nguồn điện. Gia đình ông có vườn bưởi rộng 0,7 hecta, vào mùa khô từ tháng 11 năm này đến tháng 4 năm sau, phải tưới nước với máy bơm chạy dầu, một tháng tốn gần 2 triệu đồng nhiên liệu, chưa kể chi phí khác. “Tốn kém cho cả vườn bưởi trên cồn là lớn lắm, bào mòn hết phần lớn lợi nhuận của nông dân”, ông nói. Thiếu điện, nhiều tiềm năng của vùng đất chưa thể khai thác, như chế biến các sản phẩm từ bưởi và phát triển dịch vụ phục vụ du khách.
Trong khó khăn, điện năng lượng mặt trời đã từng bước hiện thực hóa ước mơ. Bắt đầu từ hơn chục năm trước, một nhóm sinh viên tình nguyện từ thành phố Hồ Chí Minh về Cồn Hô đã vận động và tặng mỗi gia đình một tấm pin năng lượng nhỏ. Công suất tấm pin đủ nạp bình ắc quy để thắp sáng 1-2 bóng đèn vào buổi tối và sạc điện thoại.
Đến năm nay, một số gia đình đã lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời công suất lớn. Gia đình bà Hồ Thị Loan đầu tư 80 triệu đồng lắp đặt hệ thống 10 tấm pin năng lượng mặt trời lớn với bình chứa dung lượng 16kWh. Nguồn điện đủ cho tủ lạnh, máy giặt, tivi và chạy máy bơm nước tưới vườn bưởi. Mới đây, bà Loan sắm thêm máy sấy mứt. Bà vui vẻ: “Trước đây làm mứt bưởi mưa xuống là hư hết, giờ có nguồn điện lớn, muốn sấy lúc nào cũng được, sản phẩm làm ra cung cấp đều đặn cho du khách”. Hai con của bà học dưới ánh điện đạt kết quả tốt, một đứa vừa vào đại học trong đất liền.
Chủ một cơ sở chuyên lắp đặt điện năng lượng mặt trời có trụ sở ở thành phố Cần Thơ, ông Cao Phát Triển cho biết sự phát triển của lĩnh vực này. Nếu chục năm trước, việc dùng pin mặt trời để bơm nước tưới vườn chỉ là niềm mơ ước xa xỉ vì giá thành đắt, thì nay chi phí đã giảm mạnh, mở ra cơ hội cho bà con. Hệ thống năng lượng mặt trời cũng có nhiều lựa chọn. Với hệ thống phục vụ sinh hoạt cơ bản cho gia đình 4-5 người (không có pin lưu trữ, chủ yếu dùng ban ngày để bơm nước, sinh hoạt), chi phí đầu tư khoảng 30 triệu đồng. Nếu muốn sinh hoạt tiện nghi hơn, chạy tủ lạnh, tivi và một máy lạnh xuyên đêm, hệ thống có Inverter lưu trữ khoảng 10kWh, giá từ 70 – 80 triệu đồng; Hệ thống này khi nắng tốt có thể phát điện hơn 5.000W. Các hệ thống đều có thể đầu tư nâng cấp lên công suất lớn hơn. Đặc biệt, có hệ thống chuyên dụng cho nông nghiệp, sử dụng 16 – 18 tấm pin, tập trung chạy máy bơm nước tưới cây sẽ rẻ hơn vì không cần bộ lưu trữ điện. Ông Triển cũng cho biết, cơ sở của ông sẵn sàng hỗ trợ giảm từ 10% – 20% chi phí lắp đặt (tùy loại) cho bà con Cồn Hô và cam kết đồng hành hỗ trợ kỹ thuật lâu dài.
Tiến sỹ Nguyễn Huy Hoạch ở Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam cho biết thêm: Những năm gần đây, công nghệ lưu trữ năng lượng, đặc biệt là pin lithium-ion đã phát triển rất nhanh, chi phí pin lithium-ion giảm hơn 80% trong giai đoạn 2010-2023, nhờ mở rộng quy mô sản xuất và tiến bộ công nghệ. Xu hướng giảm giá này được dự báo sẽ tiếp tục trong những năm tới.
Trên những con đường ở thành phố Đà Nẵng
Thành phố Đà Nẵng khá điển hình cho dải đất miền Trung nhiều mưa bão và sương mù, việc chiếu sáng đường giao thông có nhiều khó khăn. Nhất là những khi bão lũ lớn, hệ thống chiếu sáng hay bị gián đoạn và sự không gián đoạn là niềm mơ ước từ lâu.
Mấy năm nay, Công ty Cổ phần Chiếu sáng công cộng Đà Nẵng đã đầu tư hệ thống chiếu sáng sử dụng năng lượng mặt trời trên đường Võ Chí Công ở ven biển Hội An – Núi Thành và con đường trên núi Sơn Trà. Tổng kết mới đây đánh giá, kết quả rất tốt.
Tuyến đường Võ Chí Công là trục lộ giao thông lớn, hệ thống chiếu sáng sử dụng năng lượng mặt trời triển khai trên 2,3 km, với 108 bộ đèn LED 100W. Có hệ thống điều khiển chuyên biệt, quản trị năng lượng thực hiện qua 54 tủ điều khiển chiếu sáng độc lập (tương ứng với 54 trụ đèn đôi), giúp tối ưu hóa khả năng vận hành, cho phép giám sát và điều tiết năng lượng chính xác từng điểm. Thiết bị tích hợp sẵn bộ bảo vệ chống xung sét lan truyền lên đến 15kV, đảm bảo an toàn tuyệt đối trước các biến động điện trường trong mùa giông bão, thân đèn bằng nhôm đúc ngăn chặn hoàn toàn hiện tượng xâm thực muối biển. Quản trị năng lượng đa cấp, sử dụng bộ điều khiển sạc MPPT đạt chuẩn IP66.
Còn với tuyến đường trên núi Sơn Trà có sương mù dày đặc, yêu cầu chiếu sáng phải đảm bảo độ nhận diện và tầm nhìn an toàn trong mọi điều kiện. Ở đây không sử dụng ánh sáng trắng lạnh (6.000K-6.500K) dễ bị tán xạ mạnh khi gặp hạt hơi nước, mà chọn dải màu vàng ấm (2.000K – 2.700K) để ánh sáng có khả năng “xuyên sương”, tăng độ tương phản bề mặt đường và chiều sâu quan sát, đảm bảo giao thông an toàn. Hệ thống ưu tiên sử dụng bộ đèn LED 80W tích hợp chip LED Lumileds (Philips) đạt hiệu suất cực cao ≥135lm/W, cho phép thiết bị phát ra quang thông lớn (đạt ngưỡng trên 10.000lm) nhưng tiêu thụ điện năng thấp. Công nghệ điều khiển MPPT và Dimming, hệ thống cho phép duy trì ánh sáng ổn định từ 3 – 5 ngày đêm mưa dầm liên tiếp.
Quản lý và vận hành thực tế thấy rõ ưu điểm lớn nhất của hệ thống chiếu sáng này là tính độc lập, ngay cả khi bão lũ làm gián đoạn lưới điện khu vực thì hệ thống vẫn hoạt động đảm bảo an ninh và hỗ trợ đắc lực cho công tác cứu hộ cứu nạn. Nhưng cũng có hạn chế là suất đầu tư ban đầu cao, sau 5-8 năm hiệu suất pin giảm và cần thu hồi, tái chế.
Công ty Cổ phần Chiếu sáng công cộng Đà Nẵng kiến nghị, sớm ban hành bộ định mức kinh tế kỹ thuật riêng cho công tác duy trì, bảo dưỡng hệ thống chiếu sáng bằng năng lượng mặt trời. Xây dựng quy trình thu hồi và tái chế pin thải bỏ từ khâu phê duyệt dự án, đảm bảo mục tiêu “xanh” đúng nghĩa. Ưu tiên công nghệ điều khiển thông minh (MPPT, Dimming đa cấp độ) để tối ưu hóa nguồn năng lượng trong mưa dầm.
“Từ những kết quả về các công trình tiêu biểu trên, đã mang lại cho chúng ta một lời khẳng định mạnh mẽ: Năng lượng tái tạo không còn là giải pháp bổ trợ, mà là hướng đi tất yếu để xây dựng một hệ thống chiếu sáng thích ứng với biến đổi khí hậu. Sự thành công này không chỉ nằm ở những con số tiết kiệm ngân sách, mà còn là minh chứng cho năng lực làm chủ công nghệ và tư duy kiến tạo tương lai xanh của chúng ta. Cần mở rộng để góp phần đưa Việt Nam tiến tới mục tiêu cam kết Net Zero”, Công ty Cổ phần Chiếu sáng công cộng Đà Nẵng kết luận.
Nội địa hóa pin lưu trữ năng lượng và giải pháp toàn diện
Quá trình chuyển dịch ứng dụng năng lượng mặt trời mạnh mẽ thời gian qua, có sự đóng góp quan trọng của các doanh nghiệp Việt Nam đã nghiên cứu và phát triển công nghệ tiên tiến, khắc phục được nhiều hạn chế trước đây. Cần kể đến GG Power với khối pin lưu trữ khá hoàn hảo cho hộ gia đình sử dụng điện mặt trời và Rạng Đông với hệ thống, giải pháp năng lượng mặt trời toàn diện. Những kết quả có ý nghĩa góp phần hiện thực hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước, đặc biệt theo tinh thần Nghị quyết 57 về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Trước đây, khối pin lưu trữ điện mặt trời thường tập trung vào công năng kỹ thuật và tính công nghiệp, khiến sản phẩm chỉ phù hợp tại các nhà xưởng hoặc phòng kỹ thuật chuyên dụng mà chưa phù hợp với hộ gia đình. Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc GG Power Bùi Xuân Bình bày tỏ: “Pin lưu trữ đặt vào hộ gia đình cần gọn, có tính thẩm mỹ để phù hợp nhịp sống của gia chủ, đồng thời phải dễ theo dõi và nâng cấp khi tăng nhu cầu phụ tải. Thiết bị năng lượng được nội thất hóa để trở thành một phần tinh tế trong mỗi ngôi nhà”.
GG Power đã nghiên cứu ra Energyhub S16, dòng pin lưu trữ điện mặt trời dùng cho các hộ gia đình với đặc điểm: gọn, hiện đại, vận hành êm ái phù hợp với không gian gia đình. Sản phẩm có hình khối đồng bộ, bề mặt tối giản, đặt gọn trong góc phòng hoặc ở ban công với tính thẩm mỹ cao. Toàn bộ dây dẫn, các điểm đấu nối bố trí phía sau lớp vỏ bảo vệ. Tất cả còn tạo diều kiện thi công ít gây xáo trộn đến sinh hoạt của gia đình.
Đặc biệt, Energyhub S16 giúp các gia đình giảm chi phí ban đầu vì có thể phân kỳ đầu tư nhiều giai đoạn. Thiết kế modular cho phép các khối pin lắp đặt đặt song song và kết nối mở rộng linh hoạt khi cần. Ban đầu, có thể chỉ lắp đặt đáp ứng nhu cầu cơ bản, khi phát sinh thêm nhu cầu năng lượng sẽ lắp thêm các pin mới song song với pin hiện hữu, kết nối vào hệ thống đã có, không cần thay thế hoặc cải tạo hệ thống trước đó.
Energyhub S16 có năng lượng tiêu chuẩn 16kWh, đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng điện vào cao điểm buổi tối của các gia đình. Về quản lý, hệ thống được tích hợp ứng dụng trên điện thoại để người dùng theo dõi và vận hành theo thời gian thực, các thông số kỹ thuật phức tạp hiện lên biểu đồ đơn giản với các thành viên gia đình.
Còn Rạng Đông có các hệ thống điện mặt trời được thiết kế dựa vào dữ liệu bức xạ mặt trời trung bình tại địa phương và đặc thù từng công trình. Điện mặt trời mái nhà phù hợp từ quy mô hộ gia đình đến văn phòng – trụ sở, doanh nghiệp, nhà xưởng và các trang trại nông nghiệp công nghệ cao, cấu hình linh hoạt như hệ hòa lưới, hybrid (1 pha, 3 pha) có lưu trữ và hệ độc lập. Toàn bộ quá trình vận hành được giám sát và điều khiển qua hệ thống quản lý thông minh, giúp tối ưu hiệu suất, đảm bảo an toàn.
Điểm nổi bật của điện mặt trời Rạng Đông nằm ở năng lực làm chủ đồng bộ cả phần cứng và phần mềm. Nội địa hóa các thành phần cốt lõi như bộ BMS của pin lưu trữ, inverter độc lập và tủ điều khiển thông minh, giúp hệ thống vận hành ổn định, bền bỉ, tối ưu theo điều kiện khí hậu và nhu cầu sử dụng tại Việt Nam. Rạng Đông phát triển hệ sinh thái phần mềm riêng (App Ralli solar) với ứng dụng quản lý, hệ thống thu thập dữ liệu và nền tảng giám sát tích hợp AI, cho phép theo dõi, điều khiển từ xa. Tỷ lệ nội địa hóa cao cho phép chủ động lĩnh vực năng lượng tái tạo, thực sự phát triển xanh bền vững.
Toàn bộ thiết bị được kiểm định nghiêm ngặt theo các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế, như tấm solar đạt chuẩn TCVN 12677/ IEC 61829, pin lưu trữ tuân thủ IEC 61427-1:2013, đèn năng lượng mặt trời đáp ứng IEC 60598. Đặc biệt, pin lưu trữ được kiểm định với phương pháp thử nghiệm được cấp bản quyền tác giả, có độ an toàn cao.
Đến nay, Rạng Đông đã triển khai các giải pháp điện mặt trời mái nhà trên toàn quốc, ở đô thị, khu công nghiệp, nông thôn. Điển hình là các công trình điện mặt trời tại vùng Tây Nguyên, ở tỉnh Nghệ An với quy mô 100kWp-250kWp, phù hợp đặc thù bức xạ và nhu cầu sử dụng điện của từng nhà xưởng, cả ngày và đêm. Môt tháng, hệ thống tạo ra 20.000 – 30.000kWh, giúp doanh nghiệp tiết kiệm 30 – 60 triệu đồng chi phí điện, giảm phụ thuộc điện lưới và nâng cao tính chủ động trong sản xuất.
Rạng Đông xác định năng lượng mặt trời là một trong những công nghệ chiến lược, giữ vai trò trọng tâm trong định hướng phát triển dài hạn. Chú trọng làm chủ các công nghệ lõi từ phần cứng đến phần mềm và giải pháp triển khai để phát triển bền vững.
Kế hoạch phát triển điện mặt trời mái nhà của Bộ Công Thương
Ngày 14/5/2026, Bộ Công Thương có Quyết định số 1126/QĐ-BCT ban hành Kế hoạch hành động thực hiện Chỉ thị số 10/CTTTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà. Kế hoạch đặt mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc trong năm 2026. Triển khai các giải pháp kỹ thuật và quản lý để giảm công suất phụ tải vào khung giờ cao điểm, giảm tổn thất điện năng, đặc biệt, chú trọng phát triển nguồn năng lượng tại chỗ với đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà theo hình thức tự sản xuất, tự tiêu thụ. Ưu tiên lắp đặt ở các cơ quan công sở, cơ sở sản xuất, kinh doanh và hộ gia đình.
Mục tiêu hàng năm, khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình trên cả nước sử dụng điện mặt trời mái nhà, hoặc đạt 20% tổng công suất lắp đặt theo kế hoạch phát triển giai đoạn 2026-2030 của các địa phương.
Giải pháp cụ thể, nhằm kết quả thiết thực để góp phần tích cực xanh hóa nguồn điện thời kỳ phát triển mới của đất nước.
SÁU NGHỆ – HÒA HỘI – NGỌC NAM