Quản lý đất đai bằng công nghệ số, xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai có ý nghĩa nền tảng trong quản lý nhà nước, phát triển kinh tế – xã hội. Nguyên tắc xuyên suốt hệ thống dữ liệu đảm bảo “đúng-đủ-sạch-sống-thống nhất-dùng chung”. Đây là một nhiệm vụ cấp bách, gắn với đổi mới phương thức quản lý nhà nước, cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số quốc gia, đồng thời phục vụ yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Một mảnh đất người dân chạy một tháng
Ông T. ở phường Tân An, thành phố Cần Thơ kể câu chuyện của ông đầu năm 2026: “Ngành Thuế mở eTaxMobile, tôi vào thấy nợ gần 7 triệu đồng tiền thuế. Chạy đến Thuế cơ sở 1 thành phố Cần Thơ được hướng dẫn gặp cô Tú ở bộ phận thuế đất phi nông nghiệp. Cô Tú nhỏ nhắn nhưng lanh lẹ, rà soát một lúc cho biết, tôi nộp thuế từ năm 2018 còn thiếu diện tích nên bị truy thu và phạt chậm nộp. Tôi trình bày lỗi ở các cơ quan quản lý: Đất tôi trước đây do cấp huyện đo tay làm sổ đỏ 286,6 m2, năm 2018 chuyển sang Sở TN&MT đo máy làm sổ đỏ thực tế chỉ 245,2 m2; như thế hàng chục năm trước tôi nộp thuế thừa 41,4 m2 thì nhà nước phải trả lại chứ? Cô Tú giải thích, cần có chứng cứ cụ thể, nếu không có chứng cứ thì phải nộp hết nợ cũ và làm thủ tục xin điều chỉnh để thôi báo nợ mới. Việc quá phức tạp vì cấp huyện không còn.
May mắn lục tủ nhà còn xấp bản photo quá trình làm sổ đỏ trước kia, đưa đến cô Tú. Cô xem, hướng dẫn làm 3 bộ hồ sơ đề nghị 3 việc liên quan, nộp tại phường Tân An, cho cô Dương. Một ngày xong các bộ hồ sơ, ôm ra phường, cô Dương đậm đà, nhiệt tình giúp hoàn chỉnh và nhận. Nửa tháng sau, cô Tú điện thoại, tôi chạy đến, được biết diện tích đất đã điều chỉnh theo thực tế và không phải nộp thuế 41,4 m2 nhưng trong quá trình làm sổ đỏ trước đây, tôi nộp thuế có thiếu vài năm, nay phải nộp. Tôi đồng ý. Cô Tú đi xin chữ ký và đóng dấu tờ thông báo nộp tiền vào Ngân hàng Quân đội (MB) cho tôi. Trong buổi, tôi mượn tiền nộp xong. Nhưng suốt tuần, vào eTaxMobile vẫn thấy nợ thuế. Lại chạy đến cơ quan thuế, cô Tú xem nhanh nói liền, MB nhập sai mã tiểu mục nên tiền chưa vào đúng địa chỉ; phải chỉnh và nộp thêm tiền phạt chậm nộp tuần qua. Lại thông báo mới, xin chữ ký và đóng dấu, tôi lại đến MB. Mấy cô MB xin chịu khoản tiền phạt chậm nộp một tuần. Đã cuối chiều, tôi ngồi nghỉ, vào eTaxMobile thì thông báo phạt chậm nộp thêm ngày hiện tại. Muốn nộp thêm cho dứt nợ nhưng nhân viên MB bảo phải có giấy thông báo của thuế. Nén tiếng thở dài, tôi trở lại gặp cô Tú.
Lúc này, cô Tú đang làm việc với một chàng trai. Tôi xin phép chen ngang. Chàng trai mỉm cười góp ý: Số tiền ít, khỏi qua MB nữa mà bấm thẻ nộp luôn cho khỏe. Tôi băn khoăn, chưa rành công nghệ sợ bấm chưa được. Cô Tú nói, nếu chú không nộp bằng thẻ được thì điện thoại cháu sẽ nộp giúp, biếu luôn mấy ngàn để chú đỡ chạy vất vả. Tôi cảm ơn và nghe theo.
Về nhà, tôi mấy lần vào eTaxMobile không nộp được, bởi thẻ ATM làm trước đây chưa thể thanh toán điện tử, giờ muốn thì phải đến ngân hàng cài đặt thêm. Đội nắng chạy đến chi nhánh Agribank gần nhà. Nhân viên ngân hàng giúp ngay, bấm một hồi xong. Tôi cười, về nhà nếu chưa được mai lại đến nhờ nhé? Các nhân viên cười gật đầu. Vài khách có mặt cười theo, coi như đi học chuyển đổi số.
Hôm sau, trong eTaxMobile đã sạch nợ thuế của tôi. Mất một tháng với 11 lần chạy từ 2-5 cây số. Mảnh đất nhỏ ở trung tâm thành phố mà như vậy, hiểu thêm khó khăn công cuộc chuyển đổi số cả nước.
Nhớ lại quá trình làm sổ đỏ trước đây, mỗi lần thay đổi là tôi cầm về khoe vợ “bước ngoặt mới tiến lên”, nói theo thói quen lúc đó. Ngoặt nhiều nên rối nùi. Mảnh đất nhỏ của tôi sau hai lần đổi sổ đỏ, tiếp theo còn chia đất ở và đất vườn cấp hai sổ đỏ riêng; mỗi lần đổi sổ là đổi cả số thửa đất và số bản đồ; bên cạnh nhiều lần đổi tên khu vực, tên phường, tên đường. Mã số thuế cũng thay đổi. Nên quả thực, lúc mới được cô Tú chỉ cho cục rối nùi, tôi hoang mang, không biết gỡ được không. Nhờ trời, tuổi trẻ thời nay thông minh, lanh lẹ nên giúp gỡ được. Tìm hiểu thêm, tôi được biết, nhiều bạn trẻ rời phòng làm việc về nhà có khi phải lên mạng làm việc đến một giờ sáng, tìm dữ liệu, kết nối trong và ngoài hệ thống mới gỡ rối được cho dân”.
Cả nước mới gần 23% thửa đất cơ bản đạt “đúng-đủ-sạch”
Thành phố Cần Thơ sau sáp nhập có diện tích 6.360 km2, với 103 đơn vị cấp xã. Hiện chỉ 36/103 cấp xã (gần 35%) có bản đồ địa chính chính quy, chủ yếu theo quy chuẩn từ năm 2004 với nhiều thông tin đã cũ để xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai. Tổng cộng hơn 1,9 triệu thửa đất, mới xây dựng cơ sở dữ liệu được 694.000 thửa, gần 37% mà cũng chưa đáp ứng hoàn toàn “đúng-đủ-sạch-sống”. Đến cuối năm 2025, số hóa được 280.532 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, tỷ lệ rất thấp.
Để hoàn thiện hệ thống quản lý đất đai số, UBND thành phố Cần Thơ giao Sở NN&MT xây dựng dự án “Đo đạc, chỉnh lý bản đồ địa chính; cấp, đổi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai giai đoạn 2026 – 2030”, tổng mức đầu tư dự kiến hơn 1.203 tỷ đồng. Kế hoạch năm 2026, thành phố bố trí 350 tỷ đồng để chuẩn bị đầu tư và tổ chức đấu thầu, năm 2027 bố trí khoảng 600 tỷ đồng phục vụ triển khai thi công, đo đạc và kiểm tra nghiệm thu. Trong đó, khoảng 100 tỷ đồng dành cho việc số hóa hồ sơ địa chính từ hệ thống văn phòng đăng ký.
Trên cả nước, chiều 30/3/2026, Bộ NN&MT tổ chức hội nghị trực tuyến toàn quốc triển khai công tác đo đạc, lập bản đồ địa chính, đăng ký đất đai, lập hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Nguyên tắc xây dựng hệ thống dữ liệu “đúng – đủ – sạch – sống-thống nhất – dùng chung”. Cục Quản lý đất đai cho hay, cả nước có khoảng 106 triệu thửa đất. Đến nay, mới 24 triệu thửa (gần 23%) được cập nhật vào cơ sở dữ liệu cơ bản đạt “đúng-đủ-sạch” và cần cập nhật thêm thời gian thực để đạt tiêu chuẩn “sống”; hơn 37 triệu thửa (gần 35%) được cập nhật vào cơ sở dữ liệu nhưng phải tiếp tục đo đạc, cập nhật thông tin để đảm bảo các tiêu chuẩn; còn 45 triệu thửa (hơn 42%) chưa được cập nhật vào cơ sở dữ liệu.
Như thế, cả nước còn 45 triệu thửa chưa được tạo lập dữ liệu đưa vào hệ thống và hơn 37 triệu thửa cần làm sạch, đối soát, cập nhật. Một khối lượng công việc rất lớn, đòi hỏi triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật. Bên cạnh còn yêu cầu về an ninh mạng, an toàn dữ liệu, đối soát dữ liệu với dân cư, kết nối đồng bộ.
Bộ NN&MT đã xây dựng 4 nhóm dữ liệu thành phần quan trọng: Dữ liệu hiện trạng sử dụng đất; Dữ liệu quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất quốc gia; Dữ liệu khung giá đất; Dữ liệu điều tra cơ bản về đất đai. Tại địa phương, việc cấp mã định danh cho hơn 69,7 triệu thửa đất đã được triển khai, tạo nền tảng chuẩn hóa và liên thông dữ liệu.
Kế hoạch từ 1/4 đến 31/12/2026, cả nước tập trung rà soát, làm sạch toàn bộ cơ sở dữ liệu đất đai đã có; Đo đạc, lập bản đồ địa chính; Đăng ký đất đai; Lập hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai. Sau khi làm sạch dữ liệu, sẽ đồng bộ ba khối thông tin và đối khớp tự động giữa thông tin người sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư ở Bộ Công an quản lý. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thủ tục hành chính, tăng tính minh bạch và phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Thông tư số 19/2026/TT-BNNMT ngày 30/3/2026 hướng dẩn cách làm mới, khác trước đây để đẩy nhanh tiến độ, đảm bảo chính xác. Đó là phương thức lồng ghép kiểm tra chéo về tọa độ, khối lượng thực địa và hồ sơ đăng ký, đồng thời được ký số và tích hợp ngay vào hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia. Còn nếu làm theo cách cũ tuần tự qua 4 bước: Đo đạc-Lập hồ sơ-Đăng ký-Cơ sở dữ liệu thì tăng độ trễ từng khâu, sẽ bất khả thi để xử lý 45 triệu thửa đất chưa được cập nhật vào cơ sở dữ liệu.
Mục tiêu trong năm 2026 cơ bản hoàn thành đo đạc, lập bản đồ địa chính, đăng ký đất đai, lập hồ sơ tài chính và xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai trên phạm vi toàn quốc. Bảo đảm phủ kín toàn bộ thửa đất, vận hành thống nhất, đồng bộ, phục vụ hiệu quả quản lý nhà nước và cung cấp dịch vụ công.
SÁU NGHỆ