TP.HCM khi kim đồng hồ bước sang tuổi 23h. Dưới những ngọn đèn đường vừa tự động giảm bớt một phần công suất để tiết kiệm năng lượng, dòng chảy giao thông thưa thớt dần. Nhưng tại Trung tâm Quản lý Hạ tầng kỹ thuật Thành phố, những “mắt thần” kỹ thuật số vẫn đang thức. Hệ thống chiếu sáng công cộng của siêu đô thị hơn 10 triệu dân đang trải qua một cuộc đại cải tổ âm thầm nhưng ngoạn mục: từ bật – tắt cơ học sang những kịch bản điều hành thông minh, và từ những bóng đèn cao áp chuyển mình thành những tác phẩm nghệ thuật tôn vinh lịch sử.
Từ “đèn chạy bằng cơm” đến bộ não số điều khiển từ xa
Nhiều năm trước, nhắc đến đèn đường, người ta nghĩ ngay đến những công nhân quản lý đô thị đi kiểm tra từng tuyến phố, hay những tủ điện bật tắt theo khung giờ cố định bất chấp thời tiết mưa giông hay nắng sớm. Giờ đây, bức tranh đó đang được thay thế bằng hệ thống điều hành tập trung.
Theo lộ trình phát triển hệ thống chiếu sáng đô thị thông minh, hạ tầng chiếu sáng tại các khu vực trung tâm đang được nâng cấp, chuyển đổi toàn diện. Thành phố không chỉ đơn thuần là thay bóng đèn sợi đốt, đèn halogen cũ bằng đèn LED hiệu suất cao, mà là gắn cho mỗi cột đèn một “thẻ nhận dạng” kỹ thuật số kết nối về Trung tâm điều khiển.
Sức mạnh từ trung tâm điều khiển: Hệ thống mới cho phép giám sát trực tuyến tình trạng hoạt động của từng bóng đèn trên các tuyến đường chính. Đèn hỏng ở đâu, hệ thống báo về bộ điều khiển ở đó, giúp thời gian khắc phục sự cố rút ngắn đáng kể trong vòng 24 giờ.
Đặc biệt, việc điều tiết ánh sáng đã chủ động hơn theo công thức “đúng nơi, đúng lúc”. Thực hiện mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 30% tổng điện năng tiêu thụ trong chiếu sáng công cộng, hệ thống tự động giảm công suất hoặc tắt bớt một số vị trí sau 23 giờ đêm tại các khu vực ít nhu cầu, tạo nên một nhịp thở đô thị vừa hiện đại, vừa tiết kiệm năng lượng.
Khởi công “đại tiệc ánh sáng” cho di sản kiến trúc
Nếu hệ thống chiếu sáng giao thông mang tính thực dụng và an toàn, thì chiếu sáng mỹ thuật chính là “linh hồn” tạo nên bản sắc của TP.HCM về đêm. Thành phố đang triển khai dự án quy mô trị giá gần 50 tỷ đồng, tập trung làm bừng sáng các công trình bảo tồn, những chứng nhân lịch sử nằm dọc trung tâm quận 1 và quận 3.
Những địa danh quen thuộc đang được khoác lên mình chiếc “áo ánh sáng” mới bao gồm:
- Chợ Bến Thành – Biểu tượng giao thương trăm năm.
- Cột cờ Thủ Ngữ & Cầu Móng – Những điểm chạm lịch sử bên dòng kênh bến nghé.
- Bảo tàng TP.HCM & Bảo tàng Tôn Đức Thắng.
- Nhà thiếu nhi Thành phố.
Đại diện Công ty Cổ phần Chiếu sáng công cộng TP.HCM, chia sẻ rằng dự án này không đơn thuần là thắp sáng để nhìn thấy đường đi, mà là dùng nghệ thuật sắp đặt ánh sáng để “nhấn bậc” các kết cấu công trình, tôn vinh các giá trị văn hóa vật thể. Ánh sáng được thiết kế tính toán kỹ lưỡng theo hướng nhìn từ xung quanh, biến các công trình cổ kính thành những điểm nhấn lộng lẫy, mở ra không gian kinh tế đêm và phát triển du lịch bền vững.
Ánh sáng len lỏi vào từng con hẻm, nâng bước an ninh
Sự thay đổi của hệ thống chiếu sáng TP.HCM không chỉ phô diễn ở các đại lộ lớn hay các tòa nhà di sản, nó đang âm thầm chuyển mình ở những nơi khuất lấp nhất – các con hẻm dân lập.
Tại các quận nội thành và vùng ven, chiến dịch cải tạo, chuyển đổi đèn chiếu sáng dân lập thành đèn chiếu sáng đô thị chuẩn hóa đang được triển khai đồng bộ bằng nguồn vốn trung hạn. Những bóng đèn compact, đèn huỳnh quang tự phát của người dân trước đây dần được thay thế bằng hệ thống đèn LED đồng bộ, chụp che bảo vệ an toàn và đấu nối vào mạng lưới quản lý chung.
Bà Nguyễn Thị Thanh (65 tuổi, ngụ Quận 3) phấn khởi: “Hồi trước hẻm tối thui, đèn nhà nào nhà nấy sáng, vàng úa mà hay hư lắm. Giờ thành phố lắp hệ thống đèn LED mới, sáng trưng từ đầu hẻm tới cuối hẻm. Tối tụi nhỏ chạy nhảy chơi an tâm, mà tình trạng trộm cắp vặt cũng bớt hẳn.”
Việc thắp sáng các con hẻm và tăng cường hệ thống chiếu sáng thông minh tại các nút giao, cầu vượt, hầm chui không chỉ giải quyết bài toán mỹ quan, mà còn là lá chắn an ninh hữu hình, giảm thiểu tai nạn giao thông và bảo vệ sự bình yên cho người dân thành phố khi màn đêm buông xuống.
Hướng tới tương lai: Cột đèn thông minh và Đô thị Net-Zero
Cùng với xu hướng chuyển đổi số, hệ thống chiếu sáng TP.HCM đang hướng đến những mô hình tích hợp đa nhiệm. Các “cột đèn thông minh” (Smart Pole) ứng dụng IoT không còn là viễn cảnh xa vời mà đang dần xuất hiện trên các trục đường mới, các nút giao thông hiện đại (như dự án nút giao kết nối cao tốc Bến Lức – Long Thành hay các tuyến đường trung tâm).
Một cột đèn giờ đây không chỉ mang một bóng LED. Nó đóng vai trò là một “nút mạng” thông minh:
- Tích hợp camera giám sát giao thông và an ninh.
- Gắn cảm biến đo lường chất lượng không khí, nhiệt độ.
- Phát Wifi miễn phí phục vụ người dân và du khách.
- Tích hợp trạm sạc xe điện tiện lợi.
Đồng thời, song hành cùng mục tiêu giảm phát thải, xu hướng sử dụng đèn chiếu sáng năng lượng mặt trời (Solar Light) tại các công viên, khu vực công cộng cũng đang được khuyến khích mạnh mẽ, góp phần đưa TP.HCM tiến gần hơn tới mục tiêu đô thị xanh, bền vững.
Lời kết
Ánh sáng đô thị là tấm gương phản chiếu sự phát triển của một thành phố. Nhìn vào những bước chuyển mình của hệ thống chiếu sáng TP.HCM ngày hôm nay, người ta không chỉ thấy một thành phố rực rỡ, năng động hơn dưới lăng kính du lịch, mà còn thấy một “đô thị thông minh” đang thực sự vận hành bằng công nghệ, biết tiết kiệm năng lượng vì tương lai và luôn nỗ lực mang lại sự an toàn, tiện ích cao nhất cho mỗi người dân. Thành phố không ngủ, vì thành phố đang bận chăm chút cho những giấc mơ phát triển dài hạn, bắt đầu từ chính những nguồn sáng trên mỗi bước chân đi.
Tuấn Nguyễn